396 PALMAE. 



voorkomen. Saguerus van Ruiiipliius (I, bl. 57), door den geheclen Archipel 

 veelvuldig van af zeehoogte tot op ruim 4000 voet in het wild voor- 

 komend en niet zelden ook gecultiveerd. Holle raadde aan hem langs 

 de akkers te planten op een afstand van 10 voet, in ruime plantkuilen, 

 en vermeldt als iets bijzonders de aanwezigheid in het Garoetsche, 

 ruim 2000 voet boven de zee, van geplante boomen, die on 10 a 12- 

 jarigen leeftijd tapbaar waren (Tijdsein', d. Ind. Mij v. N. en L. dl 23, 

 bl. 437). Op Java echter hebben de inlanders, volgens een mededeeling 

 van den 1 leer de Bie, op bijgeloof gegronde bezwaren tegen het plan- 

 ten van aren op de erven of langs de velden. Elders is dat niet het 

 geval : in de Tobalanden wordt volgens het Tijdschr. B. B. 1917, bl. 



397 de bagot algemeen en zeer veel aangeplant, meestal in en rond- 

 om de kampongs, soms ook wel in bijzondere complexen. De zaden 

 worden daar eenvoudig in den grond gestampt ; als de jonge plantjes 

 twee bladeren hebben worden zij uitgetrokken en gewoonlijk 5 M. 

 van elkaar uitgezet. Na het planten kijkt men er niet meer naar om. 



wortels. De wortels, in water geweekt tot de bast loslaat, leveren een 



gemakkelijk te splijten, duurzaam vlechtmateriaal, in het javaansch 

 sëkoeno geheeten. Vroeger maakte men daarvan hoofddeksels, welke 

 echter wegens hun hoogen prijs in onbruik zijn geraakt. Bij de 

 gorontaleezen en in Zuid-Celebes moet volgens De Clercq (No. 332) 

 dat materiaal nog in gebruik wezen ; men zou er ook hengelgaren van 

 vervaardigen; Teysmann vermeldt in zijn monographie (Indisch Maga- 

 zijn 1844, bl. 1), dat mamangar, het hart der wortels, wordt gebruikt 

 voor zweepen, die bij de karrevoerders zeer gezocht zijn. 



Mevr. Kloppenburg verklaart, dat de wortels blaassteen vergruizen. 



Hout. Het dunne, doch zeer harde hout wordt gebruikt voor wandelstok- 



ken en dakribben; gehalveerde stammen worden veel benut als goten. 



sago. Als leverancier van zetmeel neemt deze boom geen groote plaats 



in, hoewel het bereiden van sago er uit zeer verbreid voorkomt; be- 

 halve van West-Java en Kedoe is het gebruik van Arenga-sago bekend 

 uit de bergstreken van Midden-Sumatra en evenzeer uit het Oosten 

 van den Archipel. Het merg, zegt I lasskarl (Het Nut, No. 15), wordt 

 gestampt, dan uifvewassehen in water, dit afgegoten en het bezink- 

 sel bewaard, hetwelk een vrij goede sago oplevert, die hoofdzake- 

 lijk dan door den bergbewoner wordt gebruikt wanneer door vele 

 regens de rijst op zijn i'ogo's niet is geslaagd. Herhaaldelijk kan 

 men waarnemen ('I eysmannia 1892, bl. 558). dat in de bergstreken ten 

 gevolge van gebrek aan rijst het merg van den aren wordt genuttigd, 

 gewoonlijk met het treurige gevolg dal buikziekten uitbreken. 



De productie van arèn-sago is niet belangrijk en wordt geheel 

 ter plaatse verbruikt (versnaperingen, stijfsel) ; l'ortgens deelt in 

 het SagO-bulletin (No. 44) van het Koloniaal Museum (bl. 103) mede, 

 dat een sago-etende bevolking niet dan noodgedwongen overgaat tot 

 het winnen van het zetmeel van den aren, omreden die veel moei- 

 lijker te bewerken is dan de echte sagobonm doordat de door het 

 merg loopende vezels harder zijn en bovendien de opbrengst slechts 

 ea '/ s deel bedraagt. Ook in smaak staat ArciiL r a-sago achter bij 

 de echte. Voor de bereiding van zetmeel komt de boom in aanmer- 

 king wanneer de eerste kolf zich vertoont. 



De vezels in het merg schijnen hol: eenig nut te hebben (tenzij 

 verwarring heeft plaats gehad met de vezels der bladstelen) : het 



