ARENGA. 397 



totemboansch woordenboek geeft er den naam penisiran voor op en 

 zegt, dat zij in de Minahassa tot hengelsnoeren worden gedraaid. 



Van oneindig grooter beteekenis is het het sap, dat getapt wordt uit Paimsap. 

 de mannelijke (door den inlander echter beschouwd als de vrouwe- 

 lijke) bloeiwijzen. Een levendige beschrijving, betrekking hebbend 

 op de Molukken, vindt men in het Sago-bulletin voornoemd, terwijl 

 het tappen in de Soenda-landcn uitvoerig is behandeld in een mono- 

 graphie van De Bie in het Tijdschr. B. B. 1892, bl. 161 en door Pleyte 

 in het Tijdschr. v. Ind. T. L. & V. kunde dl 59 — 1906, bl. 591 , nader 

 uitgewerkt in : De Inlandsche Nijverheid in West-Java als Sociaal- 

 ethnologisch verschijnsel, 4e stuk. Een beknopt overzicht geeft 

 Prinsen Geerligs in V. Gorkom's (3. I. Cultures II, bl. 170 en een uit- 

 muntende, nog steeds actueelc beschrijving vindt men voorts bij 

 Rumphius, waaraan het volgende wordt ontleend. Na de vrucht- 

 trossen te hebben beschreven, die het eerst en uit de kruin te voor- 

 schijn komen (zie onder Vruchten), zegt R., dat aan den stam insgelijks 

 afhangende stelen ontstaan, verdeeld in 12 a 15 andere, die 3 tot 4 

 voet lang zijn. Daaraan wassen bezien gelijk half rijpe eikels, eerst 

 bruin en daarna geel, die opengaande vele draadjes vertoonen, over- 

 vloedig bedekt met stuifmeel, 't welk den grond geel kleurt. Als 

 dit stof valt wordt de steel tot tappen geschikt geacht. Hoe ouder 

 de boom wordt, hoe lager de trossen uit den stam komen, tot zij 

 eindelijk 3 a 4 voet boven den wortel verschijnen ; dan houdt 

 men hem voor afgeleefd en voor niets meer nut. Om het paimsap te 

 winnen wordt de dikke steel van den bloemtros als de „bezien" 

 beginnen open te gaan drie dagen lang beurtelings geklopt met een 

 licht stuk hout en gewrongen, tot hij wat week en murw is geworden, 

 en vervolgens aan een der bladstelen vast gebonden; door het kneu- 

 zen wordt het sap naar de gekwetste partij gelokt. De tros wordt 

 eindelijk afgesneden en onder het einde van den steel een vat ge- 

 hangen, meestal een lid van een bamboe, waar een blad bovenop wordt 

 gebonden om het invallen van vuil te voorkomen. Deze vaten ledigt 

 men twee maal per dag, 's ochtends en 's avonds, doch de boomen 

 geven den drank wat ongelijk ; nieuwe, die pas geopend zijn, druipen 

 het overvloedigst. Het tappen of tijferen duurt aan een stengel 

 van jonge boomen wel 5 a 6 maanden, doch in het gemeen gaat het niet 

 boven de vierde maand. Als een stengel droog loopt neemt men een 

 anderen, want een boom kan er verscheidene tegelijk hebben, of an- 

 ders wacht men tot een nieuwe tros taprijp is (R.). 



Er bestaat een aantal variatie's in de wijze waarop men aan het 

 begeerlijke paimsap weet te komen. Zoo wordt in Koorders' Minahas- 

 sa, bl. 288, medegedeeld — op Noord-Celebes wordt Arenga in onge- 

 meen groote hoeveelheid aangetroffen — dat lieden die zich tijdelijk 

 op een plek in het bosch ophouden de vezels, welke den stam omgeven, 

 aansteken en daardoor den sapstroom forceeren, of wel — wat nog 

 vlugger werkt — een op een helling staanden boom vellen op zoo- 

 danige wijze, dat de kroon lager komt te liggen dan de voet. Nadat 

 met houten hamers tegen het ondereinde van den stam is geslagen 

 wordt de top afgekapt en het uitvloeiende sap opgevangen. De Clercq 

 zegt, dat in de Bataklanden het sap wordt gewonnen door een mesje 

 in den stam te drijven en op het heft te kloppen. 



Wat de opbrengst betreft bij geregeld tappen : het ontbreekt niet 



