398 PALMAE. 



aan opgaven, dat een boom zoo en zooveel bamboekokers oplevert, 

 doch in standaardmaten is er mij slechts één bekend, n.1. van O. A. 

 Barnaby Lautier, gepubliceerd in het Tijdsein-, d. Ind. Mij v. N. <&L. 



dl 41, hl. 95. Daar wordt vernield, dat op 3000 voet de aren bloeit 

 op zijn 16e jaar en op 1800 voet op 12 a 13-jarigen leeftijd. Op laatst- 

 genoemde hoogte produceert hij het meest, op eerstgenoemde het 

 langst ; in hooge streken kan hij 4, zelfs wel eens 5 jaar, in lage 3 jaar 

 worden getapt. De eerste blocmstengcl levert gedurende gemiddeld 

 2\ maand per etmaal 7 L. sap. Is hij door het gestadig afsnijden 

 van schijfjes geconsumeerd, dan kan men bij sommige hoornen reeds 

 dadelijk overgaan tot hel tappen van een tweeden stengel; bij an- 

 dere daarentegen moet men eenigen tijd, tot 3 maanden toe, wachten. 

 In het geheel kan men van 3 tot 10 bloeiwijzen tappen: gemiddeld 

 is te rekenen op een zestal. De tweede en volgende trossen leve- 

 ren gemiddeld gedurende 45 dagen elk 5.1 L. per etmaal. 



Het sap, versch uit den boom komende — vervolgt Rumphius — is 

 helder en een weinig dikker dan dat van dun klapper, maar als het 

 staat wordt het wat troebeler en scherp op de tong. Versch en 

 zoet wordt het (in de jWolukken) weinig gedronken, omdat men het 

 ongezond acht, te loslijvig makende. Echter heeft men ervaren, dat 

 vele menschen die niet wel e-enige purgatie kunnen innemen, of bij 

 de ingenomene ge<:n baat vinden, treffelijk en zonder moeite gepur- 

 geerd worden, als zij nuchteren van dezen verschen most een goeden 

 dronk doen. Op Java en Bali is het sap veel dikker en vetter dan 

 op Ambon, weshalve het op die eilanden meest wordt gebruikt om er 

 suiker van te koken. Van zoete sagoeer maakt men azijn door haar 

 onder toevoeging van eenige zaadkoeken van Hornstedtia Rumphii, 

 waardoor het verzuren wordt verhaast, in gesloten potten in de 

 zon of op een warme plaats te zetten. Onder bijvoeging van suiker 

 wordt uit den palmwijn door de chineezeu ook arak gestookt (Rumph.). 



Het zoete palmsap wordt op Java zeer veel gedronken bij wijze 

 van versnapering en het gebruik ervan wordt aanbevolen, behalve om 

 den stoelgang te bevorderen, tegen longtering, dysenterie en aam- 

 beien. Harloff bericht in het Geneeskundig Tijdschr. dl I, bl. 385, 

 dat het met soms bewonderenswaardig succes wordt gebruikt tegen 

 spruw : het wordt daartoe gedronken ter hoeveelheid van drie bier- 

 glazen daags. Versch palmsap wordt ook in de indische broodbak- 

 kerijen gebruikt bij het bereiden van het deeg : de kokers waarin 

 het Wordt opgevangen mogen dan echter niet — zooals anders op 

 Java gebruikelijk is — worden uitgerookt of gespoeld met kalk- 

 melk, met het oog op de zuiverheid van den smaak en het doel waar- 

 voor men de legen gebruikt, n. 1. om het deeg te doen rijzen, 

 iiker. Economisch het meest belangrijk is het sap voor de productie van 



arènsuiker, die geuriger is dan de uit rietsap verkregen goela dia- 

 Wü en op de inlandsche markt een hoogere waarde heeft dan deze. 

 Omtrent de bereiding wordt verwezen naar de reeds bij de sapwin- 

 ning vermelde verhandelingen en hetgeen daaromtrent is medegedeeld 

 onder Saccharum officinarum. De opbrengst aan suiker geeft B. Lau- 

 tier als volgt aan : het sap van de eerste bloeiwijze levert per 7 L. 

 2 kati suiker, dat van de volgende stengels per 5i L. 1 kati. Op 

 grond van deze gegevens wordt de suiker-productie van den boom 

 gedurende zijn geheelen levensduur becijferd op 3.75 picol ter 



