400 PALMAE. 



picrorhiza miq.), wordende van dezen wortel de sagoeer nog dikker 

 en witter, bijna als waterige melk (zoo men er wat rijkelijk obat 

 sagoeer in doet wordt zij geelachtig), voorts aangenaam van smaak 

 met een merkelijke samentrekking of wrangheid, dewelke maakt, dat 

 iemand de bitterheid niet tegenstaat. In 't schenken moet zij wat 

 parelen gelijk rijnwijn, doch niet schuimen. De europeesche nieuwe- 

 lingen hebhen er aanvankelijk geen smaak in, ja houden den neus 

 toe als ze den beker aan den mond zetten, opdat ze den sterken 

 reuk niet gewaar zouden worden, maar het is wonderlijk, dat die 

 afkeerigheid zoo licht overgaat en zij dezen wijn zoo haast en 

 graag leeren drinken, niettegenstaande hij zoo wrang en bitter is. 

 Daar zijn in Ambon zelfs personen, en daaronder van hooge kwali- 

 teit, die hem verkiezen boven spaanschen wijn. Ook maakt hij zoo 

 vaardig en aardig dronken als de beste wijn. Den drank op zich 

 zelf, waarvan de slapmakende en koude eigenschappen door den bit- 

 teren, wrangen wortel van den sësoot getemperd zijn, kan men geens- 

 zins ongezond achten, want die hem matig als tafeldrank gebruiken * 

 gevoelen, dat hij de maag versterkt en lust tot eten verwekt, doch 

 hij past beter voor sterke, robuste naturen, die arbeiden moeten, dan 

 voor degenen die een stil en ledig leven leiden. Misbruik is daar- 

 entegen zeer schadelijk : als men hem dagelijks te veel of buiten 

 nooddruft drinkt vergaat de eetlust en vervalt het lichaam in een 

 kwade gesteldheid. Sagoeer maakt mede een pijnlijke dronkenschap 

 niet weedom in het hoofd. De inlanders voelen bij veelvuldig ge- 

 bruik minder letsel, omdat zij gewend zijn te werken. 



Rumphius somt nog een reeks basten, wortels, enz. op, die gebruikt 

 worden om de sagoeer een bitteren smaak te geven. Op Java wordt, vol- 

 gens een mededeeling van den Heer de Bie, toewak këras gewoonlijk 

 gemaakt door bijvoeging van den gekneusden bast, de bladeren of de 

 vruchten van Calopiiyllum Soulattri. Bisschop Grevelink vergelijkt 

 dergelijke toevoegingen met het gebruik van hop in de brouwerij. 



Het palmiet is volgens Rumph. eetbaar, doch wateriger dan dat van 

 den klapper. Hasskarl's Nut roemt het als toespijs bij de rijst. 



Volgens denzelfden schrijver zijn de nog niet geopende bladeren 

 in gebruik als wikkelblad voor inlandsche sigaretten, hoewel min- 

 der gezocht dan die van den nipah. In West-Java worden echter in 

 de bovenlanden geen andere voor daoen roko gebruikt. 



In de Soenda-landen wordt van de bladvinnen touw gedraaid. Van 

 de nerven worden grove bezems vervaardigd, alsmede kleine fuiken, 

 ijl vlechtwerk als boodschapmandjes, e. d. Zij zijn vrij rond, dun, 

 doch spits toeloopend en geel tot bruin van kleur. Men snijdt ze 

 uit de bladvinnen en schraapt /e vervolgens. Op de Vezcltentoon- 

 stelling te Soerabaja in 1911 was een werkplaats waar de nerven 

 werden gespleten en de strookjes gebruikt voor klein vlechtwerk 

 als sigarenkokers ; van praktische beteekenis schijnt dat echter 

 niet te zijn. 



Van de vezelbundels in het vleezige deel van den voet van den 



* Dit is wel wat uit den tijd; sagoeer of toewak ktras, zooals zij op Java 

 heet, is wegens haar goedkoopte de geliefde bedwelmende drank van weinig 

 bemiddelden, als soldaten en zeelieden. Men zie Vorderman, Oeneesk. Tijdschr. 

 dl 33, bl. 387. 



