414 PALMAE. 



21/656. gestuurd, terwijl het mij meer waarschijnlijk voorkomt, dat de tijden 

 er niet rijp voor waren, dat men met de behandeling van het gewas 

 niet vertrouwd was, zoodat ook de particuliere ondernemers, die er 

 zich aanvankelijk voor interesseerden, geen voorlichting konden 

 krijgen, en verder, dat de afzet van het vet moeilijkheden oplever- 

 de, gelijk ook klapperolie in dien tijd voor uitvoer ongeschikt 

 was. In elk geval hebben die oude pogingen haar belang volkomen 

 verloren. De zich thans snel tot een groote europeesche cultuur 

 ontwikkelende oliepalmteelt is te danken aan het initiatief van een 

 belgischen planter, den Heer A. Hallet, die in Afrika ervaring 

 met de cultuur en de bereiding had opgedaan en de onhoudbaarheid 

 propageerde van het door de toonaangevende engelsche en ameri- 

 kaansche autoriteiten ingenomen standpunt (zie Kew Bulletin 1909, 

 bl. 182 en Philippine Agr. Review 1912, bl. 331), dat cultuur van 

 oliepalmen in concurrentie met de wilde of halfwilde bestanden in 

 Afrika niet wel verantwoord zou zijn. Hij betoogde, dat de teelt 

 in Ned.-Indië een finantieel succes zou blijken en smaakte de vol- 

 doening, dat vooral belgisch en fransch kapitaal zich voor deze 

 zaak ging interesseeren. Sinds 1911 is de cultuur op Sumatra's 

 Oostkust en in Tamiang met groote voortvarendheid dadelijk in het 

 groot aangevat en over de vooruitzichten wordt zoo gunstig geoor- 

 deeld, dat binnen korten tijd een enorme uitbreiding wordt tege- 

 moet gezien. In het Algemeen Landbouwweekblad van 23 Augustus 

 1918 schatte Broersma de uitgestrektheid dezer aanplantingen op 

 7000 H. A., doch Publicatie No. 4 van de Afdeeling Handel (1920) 

 komt als totaal voor geheel Ned.-Indië op eind 1918 en eind 1919 

 tot respectievelijk 5.744 H.A. en 7.394 H.A., waarvan 3.645 respect. 

 4988 H.A. ter Oostkust van Sumatra en 1.835 H.A. respect. 2.096 H.A. 

 in Atjeh. Voor Java wordt eind 1919 slechts 200 H.A. opgegeven. 

 Den Java-planters interesseert in het bijzonder de vraag, of door 

 het slagen van de cultuur op de lage gronden in Asahan en Tamiang 

 het bewijs geleverd mag worden geacht, dat zij ook elders met voor- 

 deel kan worden gedreven. In een o.a. in Teysmannia 1915, bl. 358 

 gedrukte voordracht, gehouden voor een landbouwvereeniging te 

 Banjoewangi, acht Ultée dat, voor zoover Banjoewangi betreft, wel 

 waarschijnlijk en in den loop van 1920 is te Batavia een vennoot- 

 schap opgericht, die op groote schaal oliepalmen gaat planten in 

 Zuid-Preanger. Proefaanplantingen zijn op Java op meerdere onder- 

 nemingen aanwezig; volgens Van Heiten (Algemeen Landbouwweek- 

 blad 27 Sept. 1918) zouden er zelfs reeds zes ondernemingen zijn met 

 1200 bouw aanplant, doch dit cijfer vindt geen steun in de offi- 

 cieele statistiek; hij noemt als factoren voor het welslagen: goed 

 doorlatende gronden beneden 1500 M. zeehoogte en gelijkmatigen 

 regenval. Ook Pekelharing (zie Teysmannia 1920, bl. 13) kreeg op 

 Sumatra den indruk, dat een doorlatende bodem beter is dan klei- 

 grond, doch hij acht het niet onmogelijk, dat na de eerste jaren 

 het verschil verdwijnt. Aanplantingen op zware klei waren hem 

 niet bekend. Op een onderneming waar de stand bijzonder goed was 

 schreef men dit voor een belangrijk deel toe aan de hoogteligging 

 300 tot 400 M. boven de zee, maar een niet minder goeden aanplant 

 zag hij op 80 M. Op Sumatra's Oostkust hoort men als bovenste 

 grens 700 M. noemen. 



