422 PALMAE. 



De bolster van oude vruchten, geweekt en wederom gedroogd, is 

 geschikt voor het slaan van velerlei touwwerk, dat duurzaam is in 

 zout water, doch in zoet water bederft. Hetzelfde werk dient voor 

 het breeuwen van vaartuigen, dewijl het in water zwelt (Rumph.). 



De vezels, beter vezelbundels, uit den vruchtwand zijn van ver- 

 schillende geaardheid, wat reeds blijkt uit de namen : de stijve, ge- 

 strekte vezels zijn bekend als borstelvezels (bristle fibre), de lange 

 soepele als spinvezels en de korte als matrasvezels. De eerste, meest 

 waardevolle, dienen voor de fabrikatie van borstelwerk, bezems. 

 enz., de tweede voor het draaien of spinnen van kokosgarens en 

 hetgeen daarvan wordt vervaardigd als matten, loopers, tapijten, en 

 van touw; de matrasvezels ten slotte strekken voornamelijk tot op- 

 vulmateriaal. Het kurkachtige afval heeft geen toepassing, tenzij het, 

 geperst tot een op turf gelijkende substantie, kan dienen als brandstof. 

 Uitvoerige gegevens, ook economische, omtrent de bereiding van 

 klappervezel zooals die plaats vindt in Midden-Java (en elders) 

 vindt men bij R. T. A. Tirto Koesoemo, die dit onderwerp inleidde op 

 het Vezelcongres te Soerabaja in 1911 (Verslag Vezelcongres dl I, 

 tweede gedeelte, bl. 179). Men legt den bast (sëpët) met de bolle 

 zijde op een cylinclervormig houten blok of dikke plank om hem met 

 een houten stamper murw te beuken. Vervolgens wordt hij gedurende 

 12 uur geweekt om de latëk — het broze parenchymweefsel van den 

 vruchtwand — en de leerachtige huid te kunnen verwijderen. Het 

 eerste geschiedt door de geweekte massa nogmaals en herhaaldelijk 

 te stampen, terwijl de huid, 'het epicarpium, met den nagel wordt af- 

 getrokken. Na uitwringen wordt de sëpët gedroogd en daarna met de 

 hand op een plankje gewreven tot de latëk geheel is verwijderd. Van 

 de zuivere vezel wordt dan met de hand verschillend touw- en 

 borstelwerk vervaardigd. De inleider kwam op deugdelijke gronden 

 tot de — onbestreden — conclusie, dat er geen mogelijkheid bestaat 

 dit bedrijf tot ontwikkeling te brengen, tenzij de vezelafscheiding 

 en het vervaardigen van de garens mechanisch kan geschieden. 

 Het bereiden van borstelvezel met matrasvezel als bijproduct is, 

 blijkens het Jaarboek 1905 Dept v. Landb.,bl. 15, beperkt tot Ceylon. 

 De daar overal gevolgde werkwijze is, dat de basten van volledig 

 uitgerijpte vruchten worden geplet door gegroefde walsen en dan 

 in houten of ijzeren tanks gedurende ca 6 dagen in zoet water wor- 

 den geroot. Zijn de basten genoegzaam verweekt, dan worden zij uit- 

 gewrongen en in dezen hal! vochtigen toestand gekamd door ze tegen 

 een snel draaienden, met punten bezetten cylinder te drukken. Is 

 de eene helft van den bast uitgekamd, dan wordt deze omgekeerd en 

 de andere helft op dezelfde wijze behandeld, zoodat ten slotte de 

 werkman de borstelvezel in de hand houdt en de matrasvizel onder 

 de machine ligt. De borstelvezel wordt gedroogd, nog eens nagekamd 

 ter verwijdering van de korte stukjes (men verlangt borstelvezels 

 in geen geringer lengte dan 26 cM.), en in bosjes gebonden. De 

 matrasvezel wordt gezeefd, gedroogd en in vierkante balen geperst. 

 Soms wordt de borstelvezel gezwaveld en ook wel eens zwart geverfd 

 of gebleekt; spinvezel laat zich, volgens Bulletin No. 18 (1919)* 

 Department of Industries, Travancore State, niet bleeken. 



Niet geraadpleegd. 



