430 PALMAE. 



21/663. een stijgende tendens bestaat neiging om bij het ontvangen van den 

 bereider en tusschenhandelaar meer door de vingers te zien dan 

 bij een dalende markt) en de weersgesteldheid, welke een algemeenen 

 invloed uitoefent op de kwaliteit, terwijl het artikel copra zich 

 buitengewoon slecht leent voor het vaststellen van een standaard, 

 aangezien de monsters niet zoodanig zijn te conserveeren, dat op 

 hun onveranderlijkheid binnen toelaatbare grenzen staat is te 

 maken. Van de geographische herkomsten wordt Java-sundried steeds 

 het hoogst genoteerd, doch die van andere origine verschilt er 

 gewoonlijk slechts weinig en vaak in het geheel niet van. Op Java 

 wordt de copra alvorens te worden verscheept in den regel eenigen 

 tijd op hoopen gestort in de pakhuizen, om het watergehalte te ver- 

 minderen. In verband daarmede wordt dit artikel verkocht : „loco 

 eerste kosten" en ,,exportdroog inclusief zakken". Verder wordt 

 copra verhandeld op de basis fobnug, d. i. geleverd aan boord 

 van het schip en te betalen overeenkomstig het netto uitgeleverd 

 gewicht. 



Voor de handelsbeweging der copra wordt verwezen naar de op de 

 bladzijden 426 en 427 afgedrukte extracten uit de officieele sta- 

 tistieken, die evenwel geen afspiegeling geven van de beteekenis 

 der verschillende streken als producent, omdat cijfers betreffende 

 het vervoer tusschen de buitengewesten onderling niet beschikbaar 

 zijn en groote hoeveelheden het land niet hebben verlaten, maar in 



>üe. loco zijn verwerkt. De omzetting van een aanzienlijk deel van den 

 copra-uitvoer in een olie-export op groote schaal is in 1913 aan- 

 gevangen en in een al te snel tempo tot ontwikkeling gekomen ge- 

 durende en kort na den ootlog, die de olie in een buitengewoon 

 gunstige positie plaatste tegenover het oliezaad. Dientengevolge 

 zijn zoowel op Java als in de buitengewesten een aantal moderne 

 groote bedrijven gesticht voor het verwerken van copra en de gewij- 

 zigde positie blijkt het best uit het op bl. 429 afgedrukte over- 

 zicht van de handelsbeweging van cocos-olie. Nog versch ligt in 

 liet geheugen het uitbreken der geweldige crisis waardoor deze nieuwe, 

 alle aanmoediging verdienende tak van fabrieksnijverheid is getroffen 

 tengevolge van de algemeene malaise die den militairen oorlog is 

 gevolgd en die haar deed aanzien voor een oorlogsindustrie, gedoemd 

 om bij terugkeer van normale toestanden te verdwijnen. Op talent- 

 volle en overtuigende wijze is door Kluyver in Koloniale Studiën 

 1921, bl. 215 haar recht van bestaan in het licht gesteld en aan- 

 getoond, dat de techniek van het bedrijf gezond is, zoodat aan haar 

 herstel niet behoeft te worden gewanhoopt. Ook hij wijst echter op 

 de economische moeilijkheden die nog kunnen voortspruiten uit de 

 tolpolitiek, welke de olie-invoerende landen eventueel zullen volgen. 



km. De expansie der olie-industrie bracht een sterk vermeerderden 



uitvoer mede van het persresidu, dat als vee- of oliekoeken in 

 Europa van hooge waarde wordt geacht als krachtvoer voor runderen, 

 liet verkrijgen van een opgave van de uitgevoerde hoeveelheden 

 klapperkoeken is evenwel moeilijk, omdat de aard der koeken, die 

 van verschillende oliezaden worden gemaakt, niet steeds bekend 

 schijnt te worden gesteld, zoodat ik vermoed, dat de uitvoer vóór 

 1919 grooter is geweest dan de cijfers, vermeld in het volgende uit 

 de douane-statistiek getrokken overzicht aangeven (eenheid 1000 Kg.). 



