432 PALMAE. 



vado * een steeds belancrrijker wordende plaats in als braadolie. 

 In Europa is copra-vet op reusachtige schaal in gebruik als grond- 

 stof voor de margarine-industrie en minder kwaliteit voor de zeep- 

 ziederij. De zuivering kan geschieden volgens verschillende me- 

 thodes, waarvan eenige zijn aangegeven in Indian Trade Journal van 

 21.7 '10, bl. 84 ; men zie ook de dissertatie van J.J. Reyst (Het kokos- 

 vet, 1905). Het raffineeren omvat in de eerste plaats het verwij- 

 deren van de vrije vaste vetzuren door neutralisatie met alkaliën ; 

 de daarbij gevormde zeep is een van de belangrijkste grondstoffen 

 der zeepfabrikatie geworden. Het ontzuren heeft als neveneffect 

 het afscheiden van een groot deel der aanwezige verontreinigingen 

 en kleurstoffen. De algeheele verwijdering der kleurstoffen heeft 

 plaats met behulp van beenderkool of vollersaarde, waarmede de 

 olie in een roerketel, meestal onder vacuüm, wordt verwarmd. Het 

 bleeken verwijdert tenslotte ook de opgeloste zeepresten, na het 

 ontzuren achtergebleven. De derde bewerking heeft ten doel de 

 scherp riekende en smakende vluchtige vetzuren uit te drijven, wat 

 wordt bewerkstelligd door het inblazen van oververhitten stoom. 

 Fabriekmatige bereiding van klapperolie, dus olie uit het versche 

 klapperkiemwit, welke de volgens de inlandsche methode bereide klap- 

 perolie in hoedanigheid zou evenaren of overtreffen, blijf ik om econo- 

 mische redenen voor onmogelijk houden ook al konden de technische 

 bezwaren daartegen worden overwonnen ; de aanvoer van de enorme 

 massa versche noten — gesteld dat men die op één punt bijeen zou 

 kunnen krijgen — is veel kostbaarder dan aanvoer van copra. 

 Klapperolie. De wijze waarop de inlanders gewoonlijk klapperolie bereiden is 



zoo bekend, dat daarbij niet lang behoeft te worden stilgestaan. 

 De kern wordt geraspt en, met water bevochtigd, uitgekneed, of ge- 

 perst indien in het groot wordt gewerkt. Als men het verkregen 

 vocht, de santen, laat staan vormt zich een roomachtige laag, die 

 afgeschept en opgekookt wordt, waarbij zich de olie volledig af- 

 scheidt. De klappermelk wordt ook wel in haar geheel gekookt tot 

 het water verdampt is en er niets overblijft dan olie en een dik, bruin 

 residu, dat ten slotte in een doekje wordt uitgewrongen en volgens 

 Vorderman (Geneesk. Tijdschr. v. N. I. dl 42, bl. 400) tahi minjak 

 (Batav. mal.), galèndo (soend.) en klëndo of këtëk (jav.) heet; het 

 wordt als toespijs bij de rijst genuttigd. Eigenlijk is këtëk de naam 

 van het residu verkregen bij het verkoken van de roomlaag der 

 santen nadat de weiachtige vloeistof is afgetapt, terwijl de andere 

 namen gelden voor het residu van de oliebereiding die is uitgegaan 

 van volle klappermelk. De langs een dezer twee wegen bereide 

 olie is de minjak këletik (soend.) lënga of lisah klëntik (jav.), de 

 beste kwaliteit. Het uitgekneede of geperste kiemwit wordt verder 

 na langdurige gisting wel gestoomd en levert dan, geperst, de onaange- 

 naam riekende, donkergekleurde, dus inferieure, m. joejoe (soend.) = 

 /. tobat (jav.). Een derde soort, iets minder waard dan de 1. klëntik, 

 is de /. gamMong (jav.), verkregen uit onrijpe klappers waarvan men 

 het kiemwit twee etmalen in water heeft geweekt, daarna een nacht 



* De onder het merk Palmona in den handel komende braadolie, die een 

 zeer gunstige reputatie geniet, wordt — of werd tenminste — te Buitenzorg 

 bereid van Tjiamis-olie. 



