438 



PALMAE. 



21/663. overeenkomt met een der gading-vormen, doch niet behoort tot de 

 vroegrijpe, forscher is in al zijn afmetingen en ook grooter vruchten 

 voortbrengt. De klapa woelan wordt de schoonste van alle klappers 

 genoemd, zoodat het praedicaat ,, koninklijke" niet misplaatst zou 

 zijn ; hij levert echter volgens Boldingh weinig copra. 



De var. saccharina, kalapa tëboe (Mal. Mol. ), bezit een inwendig 

 witten, sappigen en zoeten bolster, die rauw kan worden gegeten ge- 

 lijk het suikerriet. De vruchten waren Rumphius bekend van de 

 Z. O. eilanden, van waar zij naar Banda werden gebracht, doch een 

 dergelijke vorm is ook op Java niet vreemd. De Bie (bl. 388) ver- 

 meldt een këlapa manis van Batavia, zonder twijfel de klapa lëgi 

 der Javanen, die zich van de k. poejoeh alleen onderscheidt doordat 

 de bolster aan de zijde waar de steel zit zoet smaakt en rauw wordt 

 gegeten ; de vruchten worden daartoe natuurlijk jong geplukt. 

 Afwijkingen. Als ontaardingen worden bij R. genoemd de kalapa boeboer (Mal. 



Mol.), die op Java k. poean en in het mal. k. dadèh heet, en verder de 

 k. kanari. De kalapa poean (soend.), beter bekend als k. kopjor (mal. 

 en jav.), wordt door Boorsma in Teysmannia 1910, bl. 781 als volgt 

 beschreven : In het inwendige vindt men, behalve het vocht, een week 

 vleesch, dat eigenlijk geen volkomen samenhangend geheel uitmaakt, 

 maar voor een deel in brokjes, die gemakkelijk zijn fijn te wrijven, 

 uiteen gevallen is. Veel smaak is er niet aan en wat aan deze klap- 

 per gewaardeerd wordt is vermoedelijk die eigenaardige brokkelig- 

 heid, welke haar inzonderheid geschikt maakt voor „roedjak klapa", 

 roedjak hier te verstaan in de beteekenis die de soendaneezen eraan 

 hechten, n. 1. een of andere stroop, waarin vruchten of gebak.* 



De këlapa lilin, zonder twijfel dezelfde als Rumphius' k. kanari, 

 is zeldzamer dan de vorige. Het kiemwit bereikt een veel grooter 

 dikte — 2 cM. en meer — dan bij de gewone klapper en bestaat uit 

 twee elkaar op de wijze van jaarringen omsluitende lagen, die ge- 

 makkelijk van elkaar los laten. Door zijn consistentie maakt het 

 ongeveer den indruk van was of eenigszins weeke paraffine. Het 

 water is in meerdere of mindere mate gebonden, soms geleiachtig, 

 soms als dunne stijfsel. Kern en vocht zijn vrij wel smakeloos. In 

 gebruik komt k. lilin overeen met k. kopjor. Zelf ongeschikt voor 

 de oliebereiding — zegt Rumphius — is zij onder andere klappers 

 gemengd oorzaak, dat een voor de oliebereiding onbruikbare pap ont- 

 staat. Voor de chemische samenstelling, zie het artikel van Boorsma. 



Deze beide vruchtvormen worden niet als uitsluitend product door 

 bijzondere boomen geleverd ; het nu en dan voortbrengen van këlapa 

 lilin wordt echter gezegd wel een eigenaardigheid te zijn van be- 

 paalde individuen. Uiterlijk zijn zij niet te onderscheiden van gewone 

 klappernoten ; kenners herkennen ze na schillen aan den klank. 



In het Museum: Wortels, wandelstok, suiker, nalmiet, vezels, desiccated 

 coco-nut, copra, oliën. 



2 /wi. Phytelephas macrocarpa u. & p. 



Volksnamen. Elfenbeinpalme, Ivory nut palm. 

 De in 's Lands Plantentuin gekweekte Ph. macrocarpa is een — 



* Met roedjak heeft de europeaan als regel op het oog de roedjak der 

 Javanen, bestaande uit een mengsel van fijn gesneden rauwe knolgewassen en 

 — gewoonlijk onrijpe — vruchten, gegeten met een zoete, met lombok sterk 

 gekruide saus. De roedjak der soendaneezen is de tjao der Javanen. 



