440 PALMAE. 



2. 672. de trossen worden afgesneden voor de vruchten rijp zijn. Het sap 

 is lafzoet lang niet zoo goed als dat van Arenga pinnata, en men 

 gebruikl hel meestal om erarak van te stoken, maar op Nieuw-Guinea 

 wordt er sagoeer van gemaakt (R.). Teysmann vond in 1871 dit tap- 

 pen op Nieuw-Guinea nog in zwang : in het Natuurk. Tijdschr. v. N. I. 

 dl 40, bl. 223, zegt hij, dat de papoea's aan de Geelvink-baai zich bij 

 gebrek aan goeden palmwijn vergenoegen met dien van den nipahpalm. 

 De inboorlingen gaan er zich nogal eens aan te buiten en zijn dan 

 gevaarlijk, omdat zij er in hun dronkenschap geen been in zien elkaar, 

 ook zonder reden, overhoop te steken. De Clercq deelt in het Tijdschr. 

 v. h. Kon. Ned. Aardr. Genootsch. 1893, bl. 607 mede, dat op Ron (Noord 

 Nieuw-Guinea) de sagoeer van den nipah wordt verkozen boven 

 die van den klapper, omdat men haar voor meer prikkelend houdt. 

 In de Phiïippijnen, waar Arenga pinnata een veel bescheidener 

 rol vervult dan hier, wordt daarentegen zeer veel werk gemaakt van 

 Nipa fruticans als producent van palmsap en wel voor het bereiden 

 van alcohol. Aan Philippine Journal of Science A 1911, bl. 99 e. v. 

 ontleent Prinsen Geerligs een uitvoerige beschrijving van deze in- 

 dustrie, gepubliceerd in de Ind. Mercuur van 1911, bl. 1114. De 

 nipah-exploitatie's zijn daar verdeeld in afdeelingen ter grootte van 

 een hectare, die elk 700 -a 800 produceerende boomen bevatten en 

 door een of twee man worden bewerkt. De boom wordt op vijfjari- 

 gen leeftijd voor het eerst getapt. Wanneer de vrucht juist is gevormd 

 snijdt men die vlak boven haar aanhechtingsplaats af en ververscht 

 de wond dagelijks door een schijfje van den steel af te nemen. Indien 

 een plant twee vruchtstelen draagt wordt er één weggesneden en 

 alleen de overgeblevene getapt. Men neemt aan, dat een plant vijftig 

 en meer jaar suikerhoudend sap kan leveren en ziet van het tappen 

 geen nadeelige gevolgen. Het tappen is afhankelijk van de weers- 

 gesteldheid en de „campagne" duurt 6 maanden. In sommige gevallen 

 weet men het echter zoodanig in te richten, dat het geheele jaar 

 door kan worden gewerkt. Het sap wordt opgevangen in bamboe- 

 kokers, die niet gereinigd of berookt zijn en voor het vervoer naar 

 de distilleerderij worden uitgegoten in kano's. De opbrengst per boom 

 wordt berekend op ca 0.6 L. per dag of 43 L. per jaar. De onder- 

 zoeker, Gibbs, nam proeven met opvangen in met kalkmelk bestreken 

 bamboe-kokers, waardoor het sap 't transport naar een centrale 

 werkplaats bleek te kunnen verdragen. Het gelukte hem om daaruit 

 zonder veel moeite mooie witte suiker te maken en Gibbs meent 

 in uitzicht te mogen stellen, dat een stuk nipah-moeras onder cultuur 

 gebracht (2000 boomen per H. A.), dezelfde hoeveelheid suiker zal 

 opleveren als een welgeslaagde rietaanplant. Meer gegevens vindt 

 men in hetzelfde tijdschr. serie A. 1913, bl. 377 en een overzicht van 

 de uitgebreide toepassingen in de Phiïippijnen van den nipah in zijn 

 geheel in Bulletin No. 18 Philippine Bureau of Forestry (1919). 



n. De nog niet geopende bladeren, de poetjoek, worden in het Westen 



van i\cn Archipel op groote schaal gebruikt voor het bereiden van 

 wikkelblad voor strootjes. Voor dat doel kapt men — niet meer 

 dan men den dag zelf kan verwerken — bij voorkeur de spruiten van 

 meer landwaarts groeiende individuen, omdat deze een breeder blad 

 geven, wat de waarde van het product ten goede komt. Te jong mogen 

 zij niet zijn, want dan laat de onbruikbare onderkant niet goed 



