452 ARACEAE. 



23 735. Rumphius (V, bl. 313), is een gewoon moeskruid, den geheelen Ar- 

 chipel door aangeplant, in het bijzonder in het oostelijk deel. Het 

 heeft een wortel ter lengte van een hand en vijf vingers breed, of 

 fleschvormig, beneden het dikste doch eindigende in een stompe 

 spits en korten, krommen hoofdwortel, óf bolvormig als een raap, 

 van onderen evenzeer nitloopende in een spits. Die wortel is van 

 buiten bruin, verdeeld in donkere leden en bezet met spitse knobbels, 

 'twelk de uitloopers zijn, die men voor de vermenigvuldiging bezigt; 

 van binnen is hij droog en verschillend van kleur. De ronde zijn min- 



cuituur. der harig dan de lange. Het uitplanten geschiedt tegen den regentijd 



en na vier maanden heeft men rijpe wortels, die uitgegraven en op- 

 geschuurd worden. Eenige planten laat men staan om uitloopers te 

 krijgen in het volgende seizoen. De ambonneezen verkiezen voor 

 dit gewas vette bruine klei op hellend terrein, waar men geen last 

 heeft van grondwater. De uitloopers worden 3 voet van elkaar ge- 

 zet en de aanplant dient goed onderhouder, en gewied te worden. Om 

 groote knollen te verkrijgen, zegt Rumphius, snijdt men een maand 

 voor het eind van den regentijd de stelen en bladeren af! 



De op Java gekweekte vormen verschillen in cultuurtischen. De 

 Bie (Inl. Land. I, bl. 108) zegt, dat sommige alleen op sawahs — 

 liefst zelfs op een bepaald moerassigen bodem — andere weder op 

 droge gronden zijn te verbouwen. * Er zijn er die van 9 maanden tot 

 een jaar behoeven voor zij geoogst kunnen worden, terwijl andere 

 reeds in de 4e of 5e maand volgroeid zijn. Wordt voor drassig terrein 

 een vluchtige bewerking met den op den kant geplaatsten patjoel of 

 eene van een steel voorziene plank voldoende geacht, droge gronden 

 moeten eens of meermalen behakt worden, waarna met den patjoel 

 ruime plantgaten worden gemaakt. Als bibit bezigt men de vooraf 

 van de wortels en het loof ontdane bijknollen. Als de aanplant 

 een maand oud is wordt hij gewied en deze bewerking wordt 1 of 2 

 maanden later herhaald, waarbij te gelijker tijd wordt aangeaard. 



Knoi. Deze wortels, zegt Rumph., zijn een algemeen voedsel in de Ooster- 



sche kwartieren. Rauw kan men ze niet eten. want zij veroorzaken 

 jeuk, de eene vorm echter meer dan de andere. De gewone wijze van 

 toebereiden is, dat zij, van de aanhangende vezels en vellen ontdaan, 

 worden gekookt en in stukken gesneden. Aangezien zij echter door 

 koken laf en brokkelig worden, acht men de boetonsche bereidings- 

 wijze beter. Deze bestaat daarin, dat in den pot een ktfg bladeren 

 wordt gedaan en zooveel water gegoten, dat het de wortels niet 

 raakt; afgedekt met een gelijke laag bladeren worden zij nu gaar 

 gesmoord. Verder poft men den wortel in zijn geheel in de asch en 

 schijven van den gekookten wortel worden wel in olie gebakken (R.). 



* Van de waterkeladi, C al ad i urn aq na til e, Mal.: kaladi aj$r (een bij- 

 zonder onbetrouwbare inlandsche naam), kaladi babi, k. kandhati — Alf. Amb.: 

 sahoe nakoer, zegt Rumphius (V, lil. 318), dat zij geen dikke wortels heeft, 

 maar kleine knobbels. Zij wordt onderscheiden in een landvorm en een water- 

 vorm; deze laatste is liet minst scherp van de twee en wordt gebruikt als 

 de andere vormen van Colocasia, veel ook als varkensvoer. Als een medesoort 

 noemt hij de kaladi soela of k. manis, waarvan de knol de grootte heeft van 

 een eendenei. Deze groeit in het wild en wordt op Soela en naburige eilan- 

 den, op vochtige plaatsen, ook gekweekt. De knol wordt niet geacht, doordat 

 lui zoo khin is, doch de stelen en bladeren worden veel tot moeskruid ge- 

 kookt, daar zij niet scherp zijn. 



