STEMONA — D IANELLA. 469 



groeiend in struikwildernissen, pagers en djatibdlschen, plaatselijk 

 vaak in groote hoeveelheid (Backer). Algemeen bezit het de ongun- 

 stige reputatie buitengewoon giftig te wezen : het gevaarlijkst zou 

 de wortel zijn. Bij het door Boorsma (Plantenstoffen III, bl. 72) 

 ingestelde onderzoek bleek deze echter wel is v/aar toxische eigen- 

 schappen te bezitten, doch de vrees er voor sterk overdreven te 

 wezen ; hij behoort zeker niet tot de gevaarlijkste vergiften. Be- 

 richten als' vermeld door De Clercq (No. 1661), dat de wortel dient 

 tot het vergiftigen van wilde varkens en honden, mogen derhalve 

 niet zonder voorbehoud als juist worden aangenomen. Een volledig 

 onderzoek naar de bestanddeelen van de wortels is gepubliceerd in 

 Transactions of the Chemical Society 1915, bl. 835 ; de giftigheid 

 is te wijten aan colchicine, welk alcaloid er tot een hoeveelheid van 

 0.3 % uit werd afgezonderd. Aan Boorsma was geen gebruik van 

 de wortels of andere deelen op Java bekend. 



38/1017. Dianella spec. div. 



Volksnamen. Mal.: Sësijak, Sijak-sijak, Sijëk-sijëk (Minangk.), 

 Tegari, Tengari (Banka), Tënggari (Amb.), Toendau (Banka) 

 — Soend.: Djamaka, Djambaka — Jav.: Tegari — Mad.: 

 Tèghari — Bal.: Déwanqga, Djos — Sas.: Edjos. 

 Onder den naam Gladiolus odoratus indicus be- 

 schrijft Rumphius (V, bl. 185) een magere plant, die met weinige 

 dunne stengels opschiet tot een hoogte van een el of meer, voorko- 

 mende onder de ruigte in het gebergte. De kruipende wortel is krom, 

 droog en houtachtig, ruig en aardkleurig, nauwelijks een penne- 

 schacht dik; daaraan hangen vele lange, harde vezels. Deze onder- 

 aardsche deelen zijn reukeloos, doch als men ze gedroogd brandt 

 geven zij, vooral de bijwortels, een zoeten geur af, herinnerend aan 

 brandende uieschillen. Onder ander reukwerk gemengd, versterken 

 deze wortels den geur daarvan, zoodat zij behooren tot de bestand- 

 deelen van stanggi. Ook doet men ze onder de makassaarsche doepa, 

 doch in kleine hoeveelheid, omdat anders de lucht van gebrande 

 suiker of ajuin te veel naar voren komt. Tënggari brengt men in 

 deze eilanden uit Java, gebonden in dunne bosjes van een hand 

 lengte, opdat de jonge vazelingen niet zouden brijzelen; zoo vindt 

 men het in de winkels der chineezen te koop onder andere specerijen 

 (R.). De door Rumphius beschreven wijze van verpakken wordt 

 nog gevolgd in Oost-Java: Boorsma (Jaarboek 1906 Dept v. Landb.) 

 vermeldt, dat te Soerabaja de paardestaartsgewijs samengebonden 

 akar tegari wordt aangeduid als boentoet koeda. 



Volgens Vorderman (Geneesmiddelen I) wordt te Batavia de voor 

 den inlandschen drogerijhandel benoodigde akar tegari aangevoerd 

 van Palembang, Banka en Billiton. Op Java dienen deze wortels in 

 de eerste plaats voor het maken van reukwerk. Uit de Lampongs 

 werd mij insgelijks bericht, dat de gedroogde wortels daar als 

 doepa worden gebrand en uit Palembang, dat men ze bovendien fijn 

 gesneden mengt onder tabak. Mevr. Kloppenburg vermeldt tegari 

 als bestanddeel van parem. Als medicinale toepassing werd mij uit 

 Palembang opgegeven, dat de gedroogde wortels, mei oude tabaks- 

 bladeren vermengd, worden geroosterd en dat een aftreksel daarvan 

 zou dienen voor het bevochtigen van compressen op den buik tegen 



