476 



LILIACEAE. 



M. zeehoogte algemeen aangeplant als sieraad, in pagers, op inland- 

 sdie kerkhoven en als grensteeken; op thee- en kinaondernemingen 

 bijv. wordt hij vaak gebruikt om de tuinen te marqueeren (Backer). 

 Omdat hij zoo sterk opvalt en gemakkelijk vegetatief kan worden 

 vermeerderd, vindt men dit gebruik overal terug. Rumphius (VI, 

 hl. 79) noemde hem dan ook Terminal is of limietstruik. 

 De overige toepassingen zijn van weinig beteekenis: zij vallen vooral 

 op het gebied der inlandsche geneeskunde, 

 wortel. Het stomp toeloopende einde van den wortel is ter lengte van 



een vinger murw en zoet; het wordt rauw met pinang en een paar 

 specerijen gekauwd tegen buikloop. Tegen witten buikloop neemt 

 men den wortel van den vorm met groene bladeren, tegen bloedloop 

 dien van den rooden. Er steekt wel geen stoppende of samentrekken- 

 de kracht in, zegt R., maar het verbetert de kwade humeuren, wat 

 dan toch ook een zegenrijk resultaat is. In Palembang wordt de ge- 

 Bast, schraapte bast met een weinig zout beschouwd als een goed middel 

 Bladeren. tegen ontsteking van het tandvleesch. De bladeren, wat gewreven en 

 boven het vuur warm gemaakt, legt men op de venijnige steken van 

 den ikan swanggi en wie met het sap de beenen en handen bestrijkt 

 mag onbeschroomd wandelen in zeewater en voor de steken van dier- 

 gelijke visschen vrij zijn (R.). Hasskarl's Nut (No. 9) zegt, dat de 

 jonge bladeren van handjoewang gekookt of gepoft bij de rijst 

 worden gegeten tegen een bedorven maag en dat rijst, die in de 

 oude bladeren gewikkeld is gekookt, een aangenamen smaak bezit. 



38/H09. Pleomele angustifolia n. e. brown (C o r d y 1 i n e Rum- 



p h i i miq., Dracaena angustifolia roxb.). 

 Volksnamen. Mal.: Djëdjoewang boekit, Pëndoesta oetan (Am- 

 bon), Tjijamaoe — Soend.: Djingkang, Handjoewang kasin- 

 toe, H. mërak, Soedji — Jav.: Sëmar — Alf. Minah.: Kopoi 

 (ponos)., Popopok im bolai (t.1.), Rèrèndèng (t.t.), Tawacin im 

 bolai (t.t.), T. ni angko (t.s.) — Ternate: Ngasé kolotidi. 

 Opgerichte heester of kleine boom, 2 tot 8 M. hoog, op ouderen 

 leeftijd vaak sterk vertakt, op Java wild groeiend en gekweekt (zie 

 beneden). Rumphius (VI, bl. 81) beschrijft hem onder den naam 

 T e r m i n a 1 i s a n gu s t i f o 1 i a en vermeldt het volgende om- 

 wortei. trent het gebruik. Een afkooksel van de taaie, sappige, niet scherp 



smakende wortels met pakoe tikoes (Filices), acht dagen lang 's mor- 

 gens en 's avonds met een leege maag gedronken, geneest gonorrhee. 

 Bladeren. Met de warm gemaakte bladeren wrijven de ambönneezen krachtig 



de leden van beri-berilijders. Het sap verkregen door de bladeren te 

 kneden met Cassytha filiformis linn., een nacht in den dauw gezet, 

 dient om het hoofd in te smeren met het doel lang en soepel haar te 

 ■n: de vrouwen mengen er wat geraspte klapper onder. Sommige 

 Javanen en maleiers gebruiken de bladeren om klapper- en ricinus- 

 olie groen te kleuren en met het fraai groene sap van de bladeren 

 - kan men op papier schilderen (R.). 



In de nieuwere literatuur wordt geen ander gebruik vermeld, dan 



dat van liet sap voor het groeiikleuren van eetwaren. Van der Burg 



(Voeding, bl. 156) zegt in navolging van Vorderman. dat de bladeren 



met een weinig water worden gekneed, en aan het sap wat kalk wordt 



gevoegd ter bestendiging en verlevendiging van de kleur. 



