CORDYLINE — SANSEVIERIA. 477 



Pleomele angustifolia is een zeer veranderlijke plant. De op Java vorm 

 gevonden exemplaren brengt Backer tot twee hoofdvormen n. 1. 

 een f. typica met groote bloempluimen en lange (tot 60 cM.), breede 

 bladeren en een f. minor met kleine bloempluimen en korter, smaller 

 bladeren. De eerste komt wildgroeiend voor op Java beneden 500 M., 

 vooral in het westelijk deel, de laatste wild of verwilderd in be- 

 woonde streken, doch vooral aangeplant tot op 1000 M. zeehoogte 

 in pagers en om putten. Op Celebes zijn overgangsvormen ge- 

 vonden met groote bloempluimen en kleine bladeren. Opgemerkt 

 moet worden, dat bij Rumphius de groote vorm beschreven, doch 

 de kleine afgebeeld is. 



In liet Museum: Wortels. 



>. Sansevieria trifasciata prain (S. guineensis auct., S. 



z e y 1 a n i c a auct.). 



Volksnamen. Vuig. Mal.: Lidah boewaja — Soend.: Ki kolo, 



Lètah bajawak. 

 De voorheen hier algemeen als Sansevieria zeylanica 

 aangeduide plant is een zeer opvallend stengelloos kruid met 

 krachtigen wortelstok en opgerichte, tot 1.75 M. lange (doch meest- 

 al veel kortere), fraai grijsgroen gemoireerde bladeren. Zij is inheemsch 

 in tropisch Afrika en wordt op Java aangetroffen van af de 

 laagvlakte tot op 300 M. zeehoogte, gewoonlijk in levende heggen 

 onder andere planten. Evenals van andere soorten lidah boewaja 

 bezigt men het sap als haargroeimiddel. In Eng.-Indië wordt uit vezei. 

 de bladeren van deze of een verwante soort (uit de monographie 

 der Sansevieria's in Kew Bulletin 1915, bl. 185 blijkt, dat men zeer 

 voorzichtig moet zijn ten opzichte van de botanische namen waaron- 

 der de leden van dit geslacht zich in de literatuur laten aandienen) 

 een vezel verkregen, die wegens haar buitengewone elasticiteit 

 en sterkte wordt aangeduid als bowstringhemp. In Afrika, van 

 waar vermoedelijk ook de britsch-indische Sansevieria's afkomstig 

 zijn, werden in later tijd wildgroeiende bestanden aangetroffen, 

 waaruit de vezel met voordeel kon worden afgescheiden. Naar 

 aanleiding daarvan verschenen in de vakliteratuur talrijke be- 

 richten over bowstringhemp en de meestentijds gunstige, doch 

 uiteenloopende, waardetaxatie's gaven in alle tropische landen 

 aanleiding de daar aanwezige Sansevieria's te beproeven. Buiten 

 Afrika schijnt men nergens tot bevredigende resultaten te zijn 

 gekomen en zelfs in het donkere werelddeel is blijkens een ameri- 

 kaansch consulair bericht uit Br. Oost-Afrika de exploitatie der 

 wilde Sansevieria's, die een product leverden inferieur aan sisal- 

 hennep, in 1911 gestaakt, omdat men alstoen kon overgaan tot het 

 verwerken van inmiddels gekweekte Agave. Hier bleek de groei van 

 Sansevieria trifasciata traag, zoodat zij ongeschikt werd geoor- 

 deeld voor cultuur als vezelplant, nog afgezien van de geringe 

 lengte der bladeren. Op het verwerken van harde touwvezels ■ — 

 waartoe de Sansevieria behoort — van minder dan drie voet lengte 

 zijn n.1. de bestaande machines niet ingericht en het spreekt van 

 zelf, dat men zich met planten, welker vezel de minimum lengte 

 juist ongeveer bereikt, op een glibberig terrein bevindt. 



In het Museum: Vezel. 



