SMILAX 



EURYCLES. 



481 



t o x i c a r i a ; volgens hem zijn alle deelen van deze plant geschikt om 

 een sterke braking op te wekken en speciaal de wortels, zoowel wortel, 

 versch als gedroogd, werden in Compagnie's tijd door de soldaten 

 gebruikt bij verwonding door met het sap van Antiaris toxicaria 

 vergiftigde pijlen. Men nam dan van de wortels, ook wel van den bol, 

 een mondvol, kauwde terdege en slikte het walgelijk smakende 

 sap in, terwijl de uitgekauwde harige massa op de wond werd gebon- 

 den. Door de sterke daarop volgende braking zou de kracht van het 

 gif gebroken worden. Men verkoos dit middel boven nog minder sma- 

 kelijke, omdat men meende, dat het bepaaldelijk als tegengif werkt. 

 Tenminste, Rumphius zegt, dat het ook werd toegepast tegen steken 

 van venijnig gedierte of na het nuttigen van schadelijke spijzen, in 

 welk geval braken niet noodzakelijk behoefde te volgen. Den bol, die Boi. 

 bij oude exemplaren vaak uitgroeit tot een korten, stevigen, bovenaard- 

 schen stam, gebruikte men verder, in schijfjes gesneden en zacht 

 verwarmd, om op de voetzolen te binden tegen scheuren en zweren. 



Om zuchtige beenen en handen te genezen beveelt R. aan de breed- Bladeren, 

 ste bladeren met klapperolie te bestrijken en boven het vuur te 

 laten verflensen ; op die wijze behandeld op de gezwollen ledematen 

 gelegd, zouden zij het te bestrijden euvel doen verdwijnen. 



Zij die lijders aan ambonsche pokken (framboesia) verplegen, zou- vruchten 

 den — om zich te vrijwaren tegen besmetting — rijstmeel waaronder en zaden - 

 de vruchten of zaden zijn gewreven als bobori gebruiken (Rumph.). 



Onder de toepassingen door Mevr. Kloppenburg vermeld vindt men 

 niets terug van de krachtig werkende plant van R. Men wrijft, zegt 

 zij, met de gestampte bladeren van bakoeng poetih om transpiratie 

 op te wekken en legt ze, met klapperolie bestreken, bij belemmerde 

 urineloozing op de blaas. Greshoff (Plantenstoffen II, bl. 190) vond chemie. 

 in het sap van den bol een alcaloïd, dat door Gorter [Jaarboek 

 1918 Dept v. L. N. & H., bl. 239 ; men zie verder Bulletin du Jardin 

 Botanique I (1920), bl. 352 en II (1920) bl. I] werd geïdentificeerd 

 als lycorine, een verbinding behoorende tot de pharmacologische 

 groep van het emitine, het werkzame beginsel van den braakwortel. 



Rumphius onderscheidt drie soorten van spatwortel, doch zegt, dat vormen, 

 hij zulks alleen doet in navolging van de inlanders. De aan het strand 

 wassende Radix toxicaria major, die het krachtigst zou 

 werken, is de typische vorm van C. asiaticum. De landwaarts, doch 

 niet ver van het strand aan moerassige rivieroevers en stil staan- 

 de wateren groeiende R. t. terrestris, welke minder braking 

 verwekkend en daarom voor sommige doeleiden beter wordt geacht, 

 is door Merrill beschreven onder den naam Crinum R u m p h i i, 

 doch wordt door Backer beschouwd als een vorm van het polymorphe 

 Crinum asiaticum, evenals de op Ceram in het gebergte voorkomende 

 R. t. m o n t a n a, die ook door Merrill als zoodanig wordt erkend. 



Eurycles amboinensis loud. (E. javanica m. j. roem., 

 E. silvestris salisb.). 



Volksnamen. Mal.: Baivang foeroe (Mol.), Daoen sapënoeh — 

 Jav.: Babaivmg.m — Alf. Minah.: Lansoma in tjasoeroean (t. t.), 

 Waoewang in tjasoeroean (t. t.) — Alf. Amb.: Dawang apar — 

 N. O. Halmali.: Ngoenoe bobo — ïern.: Bawa-bawa. 

 Bolgewas, als sierplant gekweekt, op Java wilclgroeiend van af 



Nuttige Planten I. 



