DIOSCOREA. 497 



Halmah.: Sijapoe (Gal.), Hijahoe (Tob., Mod.), Sijaoe (Loda), 

 Hijahoe (Pagoe) — Ternate: Sijafoe. 



Van de onder den naam C o m b i 1 i n m door Rumphius (V, bl. 

 357) beschreven vormen deelt hij mede, dat zij door de ambonneezen 

 niet zooveel worden aangeplant als D. alata, omdat zij minder voed- 

 sel geven, vochtiger zijn van aard dan andere oebi's en daarbij wat 

 slijmerig. Als plantmateriaal gebruikt men de kleine knollen of het 

 bovenste stuk, van onderen driehoekig ingesneden, van de grootere. 

 Met het oog op de scherpe doorns, die de knollen beschermen, wordt 

 bij het rooien de bodem rondom losgemaakt, om zoo mogelijk alle 

 knollen tegelijk met den stengel uit den grond te kunnen lichten. 



De eerste vorm heeft aan de gedoomde stengels een aantal wor- 

 tels, waarvan de middelste de grootste is; gewoonlijk is die lang- 

 werpig, doch van onderen en terzijde steken vele knobbels uit, 

 zoodat hij soms de gedaante heeft van een hand of klok. Verder 

 hangen op zij nog veel meer knollen, sommige rond als kleine vuisten, 

 andere langwerpig als eieren, alle met hun vezels aan het bovenste 

 van den moederknol vast gehecht en te zamen wel 20 tot 40 stuks aan 

 een plant. Tusschen de knollen loopen lange, stijve, met scherpe 

 doorns bezette houtige draden, die diep in den grond dringen en 

 het oogsten zeer bemoeilijken. De knollen zijn uitwendig dooier- 

 geel, inwendig wit en sappig: zij zijn bezet met korte worteltjes. 



De tweede vorm, de gëmbili boeloe, bezit 8 of 10 lange, ongedoorn- 

 de knollen, doch de beschermende draden hebben veel langer doorns. 

 De knollen zijn minder dradig dan de voorgaande en daarom beter. 

 Voor een bijzondere verscheidenheid van dezen tweeden vorm, 

 waarvan de gerekte knollen wel wat stekelig maar niet dradig zijn, 

 geeft R. den naam gëmbili fansoeri op; de smaak daarvan is goed. 



Als derden vorm, waarvan de identiteit niet geheel zeker is, be- 

 schrijft hij de gëmbili mérah met ronde knollen, van binnen door- 

 gaans rood; deze levert de beste en grootste knollen. Voor een 

 verscheidenheid met uit- en inwendig witte knollen, vermeldt hij 

 den naam gëmbili tjëmpëdak. 



Hoewel na Dioscorea alata D. esculenta hier het meest wordt ge- 

 teeld, geschiedt dat ook op Java in veel minder mate. Te Batavia 

 treft men oebi aoeng of djahé of karnajoeng (overeenkomende met 

 den eersten vorm van Rumphius) en oebi taropong (den tweeden 

 vorm) in den oebitijd in kleine hoeveelheid aan op de pasars. Noch- 

 tans worden zij veel geplant in streken waar men last heeft van wilde 

 varkens, omdat alleen deze soort door de dikhuiden wordt ontzien 

 vanwege de beschermende gedoomde wortels. Een derde vorm werd 

 uit de Preanger ontvangen onder de namen hoexvi boetoel en landak; 

 deze produceert vele groote, ronde, met kleine worteltjes bezette 

 knollen aan lange wortels; de knollen op zich zelf kan ik niet 

 onderscheiden van die van D. hispida. 



De cultuur komt overeen met die van D. alata; volgens De Bie 

 (Inl. Landb. I, bl. 106) is de groeiduur 8 a 9 maanden. Sollewijn 

 Gelpke bl. 236) vermeldt, dat de grond mul wordt gehouden om te 

 zorgen, dat de bij het oogsten veel overlast veroorzakende gedoom- 

 de wortels in de bovenste aardlagen blijven. 



Dit is de eenige Dioscorea-soort waarvan Rumphius eenig medi- Medicinaal. 

 cinaal gebruik opgeeft; fijn gewreven rauwe gëmbili legt men als 



Nuttige Planten I. 32 



