500 



DIOSCOREACEAE— IRIDACEAE. 



De knol wordt in stukken gesneden en niet tiabé djawa, witte peper, 

 klappersuiker en geraspte klapper gekookt. Het afkooksel wordt 

 door den lijder ingenomen en de uitgekookte gadoeng gekneusd op 

 de zieke plekken geappliceerd. Volgens Boorsma wordt geraspte of 

 fijn gehakte gadoeng zeer vaak gebezigd op syphilitische zweren, in 

 combinatie met toediening inwendig van een aftreksel van gadoeng 

 tjina (Smilax China linn.). Aan deze kuur wordt zoowel door enkele 

 europeanen als door inlanders gróote waarde gehecht; verschillende 

 personen verzekerden ten stelligste, dat zij na een vruchtelooze 

 kwikbehandeling door het gebruik van gadoeng van syphilis radi- 

 caal waren genezen. Mevr. Kloppenburg eischt voor het slagen van 

 de kuur, dat de patiënt tijdens de behandeling vegetarisch leeft en 

 zich onthoudt van geestrijke dranken en heete spijzen, omdat anders 

 de ziekte ,,op afschuwelijke wijze uitbreekt". Nog wordt beweerd, 

 dat eksteroogen en eeltknobbels door uitwendige toepassing van ge- 

 stampten verschen gadoengknol op den duur verdwijnen en te Buiten- 

 zorg vernam ik, dat gadoeng op dezelfde wijze warm wordt aange- 

 wend tegen fijt. Ten slotte deelt Boorsma nog mede, dat de knol door 

 een tweetal medici werd gebezigd ter behandeling van suikerziekte, 

 in het eene geval een extract, in het andere geval de wortel zelf na 

 een zekere bereiding. In zijn Vischvergiften vermeldt Greshoff, op 

 autoriteit van Van Musschenbroek, dat de knol ook als bedwelmend 

 middel bij de vischvangst zou worden gebruikt. 



Rumphius onderscheidt als gezegd een witte en een gele gadoeng; 

 op Java spreekt men volgens Boorsma van gadoeng bet oei, g. koening 

 en g. këtan. Exemplaren die aanspraak mochten maken op den naam 

 gadoeng këtan kreeg hij echter niet in handen. Mij bracht men den 

 te Batavia vrij zeldzaam voorkomenden witten vorm als gadoeng padi 

 en den gelen vorm als gadoeng koening of g. këtan. Het bestaan van 

 een kleverigen vorm eischt echter nader bevestiging. 



De bloemen van den gelen vorm zijn volgens Rumph. wegens haar 

 liefelijken geur bij de baliérs gezocht om in het haar te dragen en, 

 met mélatibloemen, de kleeren te parfumeeren. Van de bloemen 

 van den witten vorm vermeldt hij, dat zij reukeloos zijn. 



In het Museum: Knollen, kripik, meel, zetmeel. 



Stengels. 



Dioscorea nummularia lamk. 



Volksnamen. Mal. Amb.: Daoen kèpèng-kèpèng, D. pitis-pilis 



— Alf. Minah.: Kapoegoe (bent.), Katama (t.1.), Oewi in toe'a 



(t.t.). Tispawatohan (t.s.), Wingao (t.t.). 

 Het over het oostelijk deel van den Archipel verbreide U b i u m 

 n u m m u 1 a r i u m is een wilde oebi, voorkomende in het kreu- 

 pelbosch aan de kanten der rivieren. De knol is niet geschikt 

 om te worden gegeten; hij is klein, bitter en spoedig verhou- 

 tend. De stengels zijn zeer taai en worden daarom in het bosch 

 gebruikt als bindmateriaal, doch men wachte zich voor het jeuk 

 veroorzakende sap. dat er bij het lenig maken uit spat. Eigenaar- 

 dig is het sterke kraken bij buigen of draaien van de stengels 

 (Rumphius V, hl. 444). 



R. verdeelt zijn penningoebi in twee soorten (of vormen?), een 

 vruchtdragende en een bloemdragende; de identiteit van laatstge- 

 noemde is onzeker. 



