506 MUSACEAE. 



Het slijmerige sap van pisang kloctoek, gemengd met roet, wordt 

 op Java gebezigd om bamboe-vlechtmateriaal zwart te kleuren. Ook 

 gebruikt men voor dat doel het sap uit de bloemkolf van pisang 

 longok (Jasper & Pirngadie, Vlechtwerk, bl. 71). 



De stuk gekapte schijnstammen worden door karbouwen gegeten 

 en vormen een noodvoedsel in tijden van schaarschte voor runderen; 

 op het Maleische Schiereiland worden zij volgens Straits Bulletin 

 1911, bl. 150 gemengd onder de slobbering voor varkens. Rumphius 

 zegt, dat het hart van den stam geschikt is voor varkensvoer en 

 dat het onderste deel, klein gesneden en gekookt, den menschen tot 

 moes dient. Sollewijn Gelpke (bl. 217) deelt mede, dat de in den 

 schijnstam verborgen vruchtsteel (arès) van de pisang batoe een 

 aangenamen smaak geeft aan de snoeperijen die er in worden bereid. 



Het belangrijkste nut, dat men verder van de schijnstammen heeft 

 is, dat gedroogde reepen van de buitenste laag der bladscheeden op 

 de pasars en in de warongs dienst doen als bindmateriaal bij het 

 inpakken van gekochte waren. Zoolang dit tali pasar nog eenigszins 

 vochtig is, is het voor dit doel voldoende, sterk. Ook worden reepen 

 van sommige van nature donker gekleurde vormen op Noord-Sumatra 

 gebruikt tot vlechtwerk. Als dienstig daartoe noemen Jasper & 

 Pingadie (Vlechtwerk, bl. 39) pisang kale, p. bamban, p. rantau en p. 

 gadang. Die reepen laten zich diep zwart kleuren door ze in de modder 

 te leggen. Zij worden echter niet zelfstandig als vlechtmateriaal 

 gebezigd, doch in Singkarak (Gajolanden) gebruikt tot wat deze 

 schrijvers noemen supplementaire tusschensteking, dus ter versiering. 



De vezelstof die de bladscheeden bevatten heeft men herhaal- 

 delijk getracht te winnen. In sterkte achter staande bij manila- 

 hennep overtreft zij dezen soms in fijnheid en glans. Van Romburgh 

 zegt in Teysmannia 1902 bl. 48, dat de bevolking in het Soekaboemi- 

 sche de vezel van tjaoe manggala en van tjaoe karè (de wilde Musa 

 zebrina?) hooger schatte dan die van Musa textilis en sommigen 

 hechten bijzomiere waarde aan de vezel van pisang batoe, welke fijn, 

 zacht en glanzend moet zijn. Voor ander dan plaatselijk gebruik 

 wordt zij echter niet gewonnen; pogingen om het in het groot te 

 doen zijn mislukt. Op de onderneming Ponowareng nabij Pekalongan 

 gaven volgens V. Romburgh pisang radja en p. soesoe een rendement 

 van 0.9 %, terwijl Musa textilis 2% vezel opleverde. Aangezien 

 pisangvezel derhalve aan bereidingskosten omstreeks twee maal zoo 

 veel kost als manilahennep zou, om gelijke uitkomsten te verkrijgen, 

 de waarde minstens het dubbele moeten bedragen. Een zoo hooge 

 prijs is niet te verwachten en daarmede het bereiden van pisang-vezel 

 als hoofdproduct eener onderneming veroordeeld. Ook het winnen 

 van vezel uit de stammen die vrucht hebben gedragen en uitgekapt 

 moeten worden, schijnt niet loonend te zijn, daar het nergens, ook 

 niet in de centra van bananencultuur voor export, geschiedt. Even- 

 min worden de stammen dienstbaar gemaakt aan de papiernijver- 

 heid, wat alleen in theorie mogelijk schijnt te wezen. 



De bladeren worden groen en gedroogd gebruikt als pakmateriaal: 

 van de nerf ontdaan en opgevouwen worden zij op de pasars gebracht. 

 Bijzonder gezocht voor dit tloel is pisang batoe, die speciaal om de 

 bladeren wordt aangeplant. Rumphius (V. bl, 135) deelt mede, dat 

 de bladeren van sommige vormen gedroogd en gladgestreken worden 



