512 MUSACEAE. 



45 1318 ? tj. kapas bodas = Jav. gëdang sriwoelan, ? tj. kapas hèdjo = gëdang 

 djawèn, tj. këpok bantën = gedong so/>ö londa, tj. fee/w* tewtffc, f/. 



këpok manggala, tj. kloetoek of //. fcgtëtë = Mal. /?/sy/w' batoe of /?. 

 /'/(///, ? tj. lampènèng beureum, ? //. lampènèng bodas', tj. pangra, 

 in de Soendalanden meestal //'. manggala tjina geheeten, //. rarf/ö 

 a/e/n, lij. saboelan bodas, ti. 'saboelan gëdè, ?tj. saboelan hèdjo, tj. 

 shboelan leutik, gëdang siwalan, gëdang sobo kapoer, tj.soesoe bodas 

 en tj. soesoe hideung. Opmerkelijk is, dat de pisang soesoe, die zelfs 

 in onrijpen staat niet zeer geschikt is om te braden of te koken, 

 onder de meelpisangs verzeild zou raken. Krachtens het beharings- 

 kenmerk zouden vallen onder Musa paradisiaca var. sapientum : 

 tjaoe ambon bodas, tj. ambon garaita, tj. ambon loemoet, tj. ampiang, 

 tj. anglèng, tj. badot leutik (badot gëdè behoort tot de andere groep !), 

 een pisang bakar (sic), die elders tjaoe galigis, p. rènda of poenti tjantèl 

 zou heeten, pisang bangka oeloe, tj. bogo = tj. longong, tj. ëmas leutik, 

 ti. ëmas gëdè of waroeng, tj. gading, tj. gëmbor hideung,' tj. hoerang = 

 Mal. pisang oedang, = Lamp. poenti dingkil, tj. kaladi bodas, tj. 

 kaladi hideung, tj. kaladi wadjit, tj. kawat, tj. lampoeng bodas, tj. 

 lampoeng hideung, tj. lilin, tj. masan, poenti moeli, tj. nangka bënër, 

 tj. nangka bodas, tj. nangka hideung, tj. palèmbang boeloe, tj. palèmbang 

 lèsang of bodas, tj. pandak beureum = Lamp. poenti tanggaj, tj. 

 pandak bodas, tj. pèrèlèk, tj. radja beureum, tj. radja djawa, = gë- 

 dang warangan dami, tj. radja kering, tj. radja manglar = tj. madoer, 

 ti. radja oli, ? //'. radja pakoewan, ? ij. radja përilit, tj. radja sërè 

 bodas, tj. radja sërè hideung, tj. radja tjokol, tj. radja wësi of bodas, 

 poenti rëdjang, tj. règang, gëdang sëmbarang dono, tj. sërè mester — 

 Mal. pisang poelo, tj. sigoeng, tj. sijëm garatan en tj. sisir. De chemie 

 levert in het geheel geen grondslag voor een indeeling. Het zetmeel- 

 gehalte toch is in sterke mate afhankelijk van den graad van rijpheid. 

 Zoo vond Boorsma (Jaarboekje 1901/2 van de Vereeniging Ooftteelt, 

 bl. 59) in een nog groen exemplaar van een afgesneden tros pisang 

 radja 25% zetmeel en haast geen suiker, doch vier dagen later in 

 een andere, inmiddels geel geworden vrucht van dezelfde sisir ruim 

 23 % suiker. Bij de drie vormen, welke speciaal geschikt zijn om te 

 bakken, tjaoe kaladi, tj. lampènèng en tj. saboelan, bleek echter ook 

 in het stadium waarin zij voor het gebruik het meest geschikt zijn 

 nog veel koolhydraat in den vorm van zetmeel aanwezig. Alleen 

 de zetmeelwaarde der koolhydraten, dus zetmeel en suiker te zamen, 

 is van een aantal bekend uit hetzelfde Jaarboekje 1904 5 en die 

 cijfers leveren, gelijk gezegd, geen bruikbare basis. De percentages zijn: 

 voor pisang kapas 29.74, tj. lampènèng 25.68, tj. radja sijëm 23.66, 

 tj. saboelan 23.25, tj. soesoe 21.08, tj. këpok 20.53 en pisang batoe 

 13.94 ; voor pisang radja 28.95, //'. ëmas 24.38, pisang radja sërè = 

 Jav. gëdang soesoe 23.97, p. ambon loemoet 22.05, tj. palèmbang 21.86, 

 tj. kaladi 20.71, tj. radja pakoewan 20.49, pisang oedang 20.38, tj. 

 ampiang 20.29, tj. gëmbor 18.56 en p. ambon 16.43; voor pisang tan- 

 doek ten slotte bedraagt het 27.94. 



De volksnamen der verschillende pisangvormen zijn hoogst onvast, 

 zooals het geval is bij alle gewassen waarvan een groote verschei- 

 denheid bestaat, en op een goede beschrijving ervan valt voorloopig 

 niet te rekenen. Het is trouwens de vraag, of men daaraan veel zou 

 hebben. Rumphius, een meester op het gebied van beschrijven, ver- 



