MUSA. 513 



45/i3!8. meldt ettelijke vormen, die ik zelfs met de hulp van ambonneezen 

 niet heb kunnen identificeeren. Zijn pisang médji is ongetwijfeld 

 onze pisang ambon, zijn pisang gaba-gaba misschien onze p. kapas, 

 ziïn pisang soesoe de p. radja sëré van West-Java en zijn pisang 

 aboe-aboe een der vormen van pisang këpok. Klaarblijkelijk vermeldt 

 hij namen, die thans op Ambon niet meer gebruikt worden en zeker 

 beschrijft hij verscheidenheden die op Java niet bekend zijn. Twee 

 belangwekkende vormen zijn nochtans wel te herkennen. De pisang 

 tandoek = Jav. gedang gëbjar = Mak. oenti tanroe = Boeg. oeti tanroe 

 = Ternat. koi tadoe, die een aparte plaats inneemt in het mixtum dat 

 wij Musa paradisiaca noemen, beschrijft hij (V, bl. 130) onder den 

 naam Musa corniculata als een vorm waarvan de (behaarde) 

 vruchtsteel niet als bij de andere eindigt in een hart of djantoeng. 

 Hij zegt, dat de bloeiwijze een toegespitste zak is, gemaakt van twee 

 groote bruine vellen ; als die zak open gaat vindt men daarin de 

 sisirs kant en klaar zonder schubben er tusschen gelijk bij andere 

 vormen. Een tros heeft niet meer dan twee of drie kammen en elke 

 kam bestaat uit slechts vier of vijf vruchten, doch die zijn dan ook wel 

 zoo groot als een koehoorn en (soms) bijna een been dik. Een grooter 

 aantal vruchten hebbend kan de plant minder sisirs voeden, zoodat 

 men de onderste afsnijdt om de bovenste tot perfectie te doen ko- 

 men. Tot denzelfden vorm rekent Rumphius de pisang kërbo of p. 

 oki-oki, waarvan de vruchten ruim een span of een voet lang worden. 

 Indien een sisir uit slechts één vrucht bestaat wordt die zoo dik 

 als een been, maar gewoonlijk bevat hij 2 of 3 (vaak vergroeide) 

 vruchten en telt een tros 2 of 3, hoogstens 4 sisirs. Pisang tandoek 

 is wegens haar wrangheid rauw niet eetbaar, maar gebraden of vol- 

 komen zacht gekookt is zij zeer lekker (R.). Wij hebben hier klaar- 

 blijkelijk te doen met een scherp begrensde groep ; in de Soenda- 

 landen heeft de tjaoe tandoek altijd slechts één normale sisir ; ab- 

 normaal gevormde worden weggesneden. Heeft een tros er meer, 

 dan geeft men er in West- Java andere namen aan, n. 1. tjaoe galèk, 

 als de tros 2 of 3 en tjaoe galèk karajoenan als hij 4 tot 6 sisirs heeft. 

 De tweede bijzondere vorm is de door Rumphius in een afzonder- 

 lijk hoofdstuk behandelde (V, bl. 137) Musa Uranoscopo s, 

 die klaarblijkelijk nooit door een botanist is gezien en waarvan men 

 een speciale ondersoort heeft gemaakt, zoodat zij wetenschappelijk 

 wordt aangeduid als M. paradisiaca subspec. troglodytarum baker. 

 R. beschrijft deze als een pisang met smalle bladeren, waarvan de 

 vruchttros overeind staat, terwijl het betrekkelijk dunne hart een 

 voet lang en, in tegenstelling met alle andere vormen, groen van 

 kleur en glad is. De stam en de stelen zijn hard en groen als die van 

 pisang batoe, doch zij bevatten rood sap. De vruchten zijn klein, 

 plomp, van voren breed, dik, meest rond en roodachtig van schil met 

 zwarte stippen. Het vleesch is goudgeel, wat rinsch van smaak, doch 

 tamelijk zoet als de vrucht goed rijp is ; men vindt er op 5 of 6 plaatsen 

 platte, bruine zaden in. Deze pisang toendjoek langit, op Ceram tema 

 tenala lanit en op Ternate ? toeka doefa geheeten, wordt niet rauw 

 gegeten, omdat zij jeuk veroorzaakt in de keel, maar als men de 

 vruchten langzaam poft onder de asch worden zij lafzoet van smaak, 

 smedig en taai in het kauwen. Men eet ze wel om de nieren tot ver- 

 hoogde werkzaamheid aan te zetten, maar hoewel de werking zacht 



Nuttige Planten I. 33 



