514 MUSACEAE. 



is gebruikt men ze niet gaarne, omdat de urine er rood door wordt 

 gekleurd ; schadelijk zijn zij echter niet (R.). Deze vorm, meer 

 belangrijk uit botanisch dan uit een economisch standpunt, schijnt 

 buiten Ambon zeer weinig voor te komen; de geraadpleegde ambon- 

 neezen kenden echter allen de pisang toengkat langit. 

 In het Museum: Vezels, vruchten, conserven, meel. 



Musa textilis nee. 



Volksnamen. Vezelpisang — Mal.: Kofo sangi (Minah.), Pi- 

 sang bcnang, P. manila, Pohon kofo (Menad.) — Socnd.: Tjaoe 

 manila — Talaut: Walri — Sangi: Balri, Hotc — Alf. Minah.: 

 Hotc (bant.), Roté (t. s., t. b., t. t. ), Wali (t. 1.), Walid (t. t.). 

 De Musa mindanauensis beschrijft Rumphius (V, bl. 

 139) als een groote, hooge pisang, meestal zwart van buiten, ook 

 wel groen of witachtig, in het wild groeiend op het tot de Philippijnen 

 behoorende eiland Mindanao en het door een naverwante bevolking 

 bewoonde Sangi, waar men uit de vellen van den stam dunne draden 

 weet te snijden, o. m. gebruikt voor het weven van stoffen, die we- 

 gens haar koelte aangenaam zijn om te dragen. Zoowel in de Philip- 

 pijnen als op de eilanden der Sangigroep (men zie Jasper & Pirngadie, 

 Vlechtwerk, bl. 55 e. v., vooral het daar afgebeelde en beschreven 

 merkwaardige vezelwinnings-instrument) heeft het bereiden van 

 deze ,, draden" en het vervaardigen van weefsels daaruit stand- 

 gehouden. Terwijl op Sangi de kofo een artikel van locale betee- 

 kenis is gebleven, is echter in de Philippijnen Musa textilis mettertijd 

 op groote schaal aangeplant en geëxploiteerd geworden voor den 

 uitvoer der vezel, die de harde touwvezel bij uitnemenheid is ge- 

 worden. Gelijk jute de specialiteit is van sommige streken van Eng.- 

 Indië. zoo wordt abaca of manilahennep beschouwd als de specialiteit 

 der Philippijnen en Bruck's belangwekkende beschrijving van de 

 vezelcultuur in Ned.-Indië en de Philippijnen (Beihefte zum Tro- 

 penpflanzer, Dec. 1912) vermeldt dan ook als zeer opmerkenswaardig 

 feit, dat opliet Vezelcongres in 191 1 voorliet eerst zou zijn aangetoond, 

 dat de cultuur ook buiten 1 de Philippijnen met voordeel kan worden 

 gedreven. Dat voordeel is evenwel nader zeer betrekkelijk gebleken. 

 In het jaarverslag 1915 van de Vereeniging tot bevordering van 

 Landbouw en Nijverheid te Djember (Publicatie's N. 1. Landbouw- 

 syndicaat 1916, bl. 409) wordt gezegd, dat in Besoeki een kleine 

 300 bouw met manilahennep was beplant, doch dat de opbrengsten 

 te klein zijn om tot uitbreiding van deze cultuur te leiden. Het 

 verslag over 1918 dezer vereeniging meldt, dat van de drie onder- 

 nemingen die manilahennep in het groot als catchcrop hadden aan- 

 geplant, de laatst overgeblevene was overgegaan tot het uitkappen 

 van de pisangs, omdat de rubberboomen in tap waren gekomen. 

 Dit lot hebben alle andere aanplantingen op Java gedeeld: volgens 

 Publicatie No. 4 (1920) van de Afdeeling Handel werd op eind 1919 

 manilahennep in Ned.-Indië nog slechts gevonden op één onderneming, 

 gelegen in de Lampongsche Districten, waar 220 H. A. ongemengde 

 naast ca 200 H. A. gemengden aanplant werd aangetroffen. Het 

 product dier onderneming wordt niet als zoodanig uitgevoerd, 

 maar in loco verwerkt tot kabels en ander touwwerk (Mij tot Ex- 

 ploitatie van Textielfabrieken). Voor cultuur en bereiding wordt 



