516 MUSACEAE. 



nis. uit liet Rembangsche breede strooken van de vezelrijke buitentaag 

 der bladscheeden voor buitenzwachtels. Men heeft wel gepoogd 

 er de vezels uit af te scheiden, met niet meer succes evenwel dan 

 hij andere pisangsoorten. De bladeren worden op de gewone wijze 

 als pakmateriaal gebezigd en de bloemkolf is een gezocht ingre- 

 diënt voor het bereiden van sajoer; de vol pitten zittende vruchten 

 zijn daarentegen oneetbaar. 



Bijzondere vermelding eischt de in Midden- Java — vooral in en 

 om de Rawa Lakbok — groeiende, door een reeks van overgangen 

 met den door Ridley als M u s a malaccensis beschreven 

 vorm verbonden starnplant van liet pisangwas, welke door Backer 

 wordt aangeduid als forma cerifera, omdat de bladeren aan de onder- 

 zijde zeer sterk wit berijpt zijn, in tegenstelling met die van Ridley's 

 Musa, waarbij de waslaag dun is of geheel ontbreekt. Als economisch 

 gewas moet zij voorheen van meer belang zijn geweest dan thans. 

 Junghuhn zegt in zijn beroemd werk Java (2e uitgave 1853, bl. 

 339), dat zij in sommige gedeelten van het neptunische gebergte, 

 waar een meer vruchtbare bodem wordt gevonden, in verbazende 

 hoeveelheid voorkomt tusschen het lage struikgewas, hetwelk de 

 plaats heeft ingenomen van de gevelde wouden. Dit is o. a. het 

 geval in het zuidelijk deel van het regentschap Koeningan (residentie 

 Cheribon) en in de districten Dajeuhloehoer en Madjenang van de 

 afd. Tiilatjap. De onderzijde der bladeren, die 6 voet lang en 2 voet 

 breed zijn, is als berijpt met een witte, meelaclitige stof, welke de 

 Javanen er met houten messen afschrapen, nadat zij den stam ge- 

 veld en de bladeren, waarvan er gemiddeld zeven aan een plant 

 groeien, afgesneden hebben. Het vochtige meel wordt verzameld 

 in een der bladscheeden, die in schuine richting boven vuur wordt 

 geplaatst, waardoor het was smelt en afloopt in een of ander vat, 

 meestal een klapperdop. Gewoonlijk wordt het vloeibare was door 

 arènvezels gefiltreerd en men verkrijgt dan bij bekoelen een zuiver, 

 hard product, dat in Midden-Java in aanzienlijke hoeveelheid wordt 

 verhandeld ; door bleeken wordt het zeer wit. De opbrengst per 

 plant bedraagt twee ons (medicinaal gewicht). Neemt men hierbij 

 in aanmerking, zegt Junghuhn, dat de wortel weer uitloopt en er 

 twee maal per jaar kan worden gekapt, dan laat het zich begrijpen, 

 dat het bereiden van dit was aan vele bewoners dezer streek een 

 ruim bestaan verschaft. 



Dit bericht heeft herhaaldelijk navraag uitgelokt naar pisang- 

 was, wat het Koloniaal Museum een halve eeuw later noopte tot het 

 instellen van een onderzoek (Tijdschr. der Holl. Mij v. Nijverheid 

 1899, bl. 346). Daarbij bleek het volgende: In Koeningan komt de 

 tj. kolè voor in bijna elk bosch van eenige beteekenis tusschen 300 

 en 1000 vt in stoeien van 5 a 10 stammen ; 100 bladeren geven \ Kg. 

 zuiver was, doch het inzamelen levert zoo weinig op, dat het zoo 

 goed als nooit geschiedt. Uit Tjilatjap werd gemeld, éatdegëdang 

 karet vee! voorkomt zoowel in de moerassen als in het gebergte ; 

 in het gebergte zou de waslaag dikker zijn dan in de vlakte. Het 

 inzamelen bleek ook daar geen bepaald bedrijf te wezen, omdat per 

 man en per dag niet meer dan ca '/s kati (pi- m - l ons) was wordt 

 verkregen, waarvoor 2 mansvrachten bladeren moeten worden 

 verwerkt. Het was wordt met messen van de bladeren geschraapt, 



