MUSA — HELICONIA. 517 



met water gesmolten en dan afgeschept. De waarde in loco bedroeg 

 toen slechts / 0.50 per kati. Een proefzending van 500 Kg. werd 

 gedaan aan een duitsche fabriek, doch het resultaat daarvan is 

 niet gepubliceerd. 



Hoewel pisangwas een hoog smeltpunt bezit en voor verschillende 

 doeleinden bruikbaar schijnt te zijn, is de uiterst karige geldelijke 

 belooning van de moeite van het inzamelen oorzaak, dat er weinig 

 werk van wordt gemaakt. Het vindt toepassing in het batikbedrijf. 

 De heeren Gebr. Hymans te Semarang schreven mij in 1911 : Witte 

 paraffine, Koetei- en Timorwas zouden zonder toevoeging van een 

 zeer hard was te dunvloeibaar zijn, waardoor het straaltje, dat 

 uit de „tjanting" loopt, geen begrensd lijntje zou geven. Om de 

 vloeibaarheid te verminderen wordt daarom een zeer harde wassoort 

 toegevoegd, welke bij verhitten zacht smelt, niet spat en niet brandt. 

 Op 100 kati Koetei-was komt 1 kati pisangwas, zoodat het verbruik 

 van hard was zeer gering is. Bij europeesche ceresine-soorten, welke 

 in gesmolten staat reeds den vereischten graad van vloeibaarheid 

 bezitten, heeft die toevoeging natuurlijk niet plaats. Pisangwas 

 wordt nooit zuiver verhandeld, doch steeds vermengd met hars 

 en dit mengsel heeft thans een marktwaarde van / 90 per picol. Het 

 wordt ingezameld in Banjoemas en in eenige streken van de residen- 

 tie Kedoe, terwijl de marktplaatsen Maos, Koetoardjo en Poerworedjo 

 zijn. De totale opbrengst van deze streken gaat 40 pikol per jaar 

 niet te boven. De europeesche huizen voeren ter vervanging van 

 pisangwas de z. g. candiehardener in, waarvan de tegenwoordige en 

 gros marktwaarde / 75 per pikol bedraagt. 



Omtrent voorkomen en eigenschappen vermeldt Wijs' Vetcata- 

 logus, dat pisangwas zich voordoet als een harde, glazige massa, 

 wit, roomgeel of lichtgroen van kleur, meer of minder doorzichtig, 

 grofkorrelig kristallijn op de breuk, gemakkelijk tot poeder te wrijven. 

 Smeltpunt 79 a 81°, soortelijk gewicht bij 15° 0.965, aschgehalte 

 nauwelijks 0.1 %. Het bevat meestal vrij veel plantenfragmenten. 

 Slecht oplosbaar is het in kokenden alcohol, gemakkelijk daarentegen 

 in kokende terpentijn, zwavelkoolstof en amylalcohol. Het bevat 

 slechts zeer weinig vrij zuur (zuurgetal 2 — 3); het verzeepings- 

 getal is 109. 



In het Museum: Was. 



Heliconia indica lamk (H. b u c c i n a t a roxb., H e 1 i c o- 

 n i o p s i s a m b o i n e n s i s miq.). 



Volksnamen. Tafelblad — Mal.: Daocn médfi (Mol.), Larin 

 (id.), Pisang kwali (Palemb.) — Alf. Minah.: Daïkit (t.s.)J 

 Higi (bant.), Lahikit (tb.), Laïkit (tl.), Laïtjit (t.t.), Togitbiï 

 (tonsaw.) — Alf. Amb.: Kokin. 

 Overblijvend, sterk uitstoelend kruid, 2.50 a 3.50 M. hoog, tot 

 dusverre alleen bekend van den Maleischen Archipel, doch daar 

 vermoedelijk niet inheemsch; op Java wordt het soms evenals zijn 

 zeker uit Amerika afkomstige verwanten als sierplant gekweekt 

 (Backer). Rumphius beschrijft het (V, bl. 140) onder den naam 

 Folium mcnsarium als een struik die groeit in schaduwrijke 

 bosschcn op de hellingen der bergen en ook geplant wordt bij de hui- 

 zen. De 2 a 3 voet hooge kruidachtige schijnstam wordt gevormd 



