518 



MUSACEAE— 2INGIBERACEAE. 



Bladeren. door de elkaar omvattende bladscheeden en de bladeren zijn als die 



van de pisang, maar toegespitst en doorgaans kleiner, doch zij scheu- 

 ren niet zoo gemakkelijk. Meest al de inwoners van deze eilanden, 

 zegt Rumphius, gebruiken ze tot tafellakens, servetten en borden, 

 die bij eiken maaltijd worden vernieuwd. Gedroogd en glad gewreven 

 worden ze ook gebezigd als wikkelblad voor tabak (R.). Volgens het 

 Tijdschr. v.h. Kon. Ned. Aardr. Genootschap 1909, bl. 364worden 

 in het landschap Bada in Midden-Celebes bij elk dorp aanplantin- 

 gen van êki gevonden om het nut, dat men van de bladeren heeft. 

 Deze worden lenig als men ze even boven het vuur verflenst en laten 

 zich dan uitmuntend gebruiken voor het inpakken van rijst en toespijs. 

 Koorders deelt mede, dat in de Minahassa de bladeren algemeen wor- 

 den benut om er rijst in te koken en om gekookte rijst in te pakken. 



ZINGIBERACEAE. 



46/.... De tot de familie der Zingiberaceae behoorende kruidachtige 

 gewassen reageeren sterk op groeivoorwaarden en klimaat, zoodat 

 de afmetingen, waar die zijn opgegeven, alleen kunnen dienen om de 

 gedachten te bepalen. Een groot aantal bevat geurige of aromatische 

 bestanddeelcn en is daarom in gebruik als kruiderij, specerij, of 

 geneesmiddel; andere leveren eetbare vruchten. Meer in het bijzon- 

 der de onderaardsche deelen gelden als geneeskrachtig; het zijn de 

 ëmpon-ëmpon (van ëmpoe = hoofdknol, 1 tegenover ëntik = zijrhi- 

 zoom) der inlandsche geneeskunde, waarbij echter insgelijks de 

 onderaardsche deelen van enkele vertegenwoordigers van andere 

 families worden ingedeeld. Welke kracht er aan wordt toegeschreven 

 is vaak moeilijk te ontdekken, aangezien zij veelal worden aange- 

 wend in zeer samengestelde middelen. Geen enkele dezer, ook niet 

 de belangrijkste als gember en curcuma, wordt op eenigszins groote 

 schaal geplant; vele worden ook uit het wild ingezameld" of in enkele 

 exemplaren op de erven gekweekt. 



46/1324. 



Culinair. 



Zingiber amaricans bl. 



Volksnamen. Mal. Batav.: Lëmpoejang ëmprit, L. pait — 



Soend.: Lampoejang paliit. 

 Kruid, ongeveer 1.75 M. hoog, dat van de drie op Java bekende 

 lëmpoejangsoorten de minst forsche wortelstokken bezit, die de 

 grootste gelijkenis vertoonen met gember. Die onderaardsche dee- 

 len hebben geen bijzonderen reuk: de smaak is scherp en intens bit- 

 ter. Nochtans worden de jonge rhizomen in West-Java geregeld in 

 bosjes gebonden aangetroffen bij de groen ten verkoopers; vooral de 

 inlandsche vrouwen eten ze gaarne als lalab. Omtrent de medicinale 

 toepassingen is mij met zekerheid alleen bekend, dat het uit de ver- 

 sche rhizomen geperste sap wordt ingegeven bij gebrek aan eetlust. 

 Dit is ook liet eenige gebruik, dat door Vorderman (Tijdschr. v. Inl. 

 Geneeskundigen 1902, hl. 108) wordt vermeld. Mogelijk wordt elders 

 Z. amaricans vereenzelvigd met een van de andere leinpoejangs, 

 doch door mij werd zij alleen uit West-Java ontvangen. Vorderman 

 vermeldt haar echter ook voor Socrabaja als /. ëmprit of /. prit en 

 van Solo als /. sapi, namen die duiden op tegenstelling met de veel 

 grootere rhizomen van Z. Zerumbet sm. 



