524 



ZINüiBERACEAE. 



Medicinaal. 



Samenstelling. 



Voor culinaire doeleinden wordt gember hier gebruikt als overal 

 elders. Zij dient om sajoers te kruiden en men kan, zegt Rumphius 

 (V, bl. 156), geen atjar maken zonder versche gember, gelijk zij ook 

 alleen, in schijfjes gesneden in azijn gelegd, over tafe! bij anderen 

 kost wordt gegeten om eetlust te verwekken, de maag te versterken 

 en de spijsvertering te bevorderen. 



In de inlandsche geneeskunde wordt rauwe gember geraspt aange- 

 wend als smeersel tegen gezwellen of rheumatiek en ook wel tegen 

 hoofdpijnen (De Bie, Inl. Landb. II, bl. 18). Bij de maleiers is volgens 

 Ridley (Mal. Geneesmiddelen, bl. 19) het sap, geperst uit het versche 

 gestampte rhizoom, een welbekend middel tegen koliek. 



Droge gember bevat 20 % zetmeel en, in wisselende hoe- 

 veelheid, een halfvloeibare, helderroode stof (gingerol), die ver- 

 antwoordelijk is voor de scherpte. Haar geur dankt zij aan 2 a 

 3 % * dik vloeibare, gele aetherische olie (Wiesner, Rohstoffe). Het 

 is echter niet de hoeveelheid dezer aetherische olie, die de waarde 

 van het product bepaalt. De goedkoope afrikaansche gember 

 is er het rijkst aan en wordt daarom bij voorkeur gebruikt voor 

 de bereiding van gemberolie. De beste jamaïca-gember daarentegen 

 is arm aan olie. 



Op Jamaica kweekt men twee vormen, alleen te onderscheiden aan 

 de kleur der rhizomen; de gele is de beste, doch de blauwe neemt ge- 

 noegen met armere gronden. De in China voor het confijten gebruikte 

 zou een bepaalde variëteit wezen met dikke, sappige rhizomen. 



Rumphius onderscheidt Zingiber ma jus in twee soorten, 

 een witte en een roode. Bij de gewone witte zijn de rhizomen bleek 

 van kleur, met dunne velletjes bekleed; bij de roode vindt men onder 

 het grauwachtige een purperrood huidje, terwijl het rhizoom ook 

 inwendig aan de kanten roodachtig is gekleurd. Beide vormen bezit- 

 ten den bekenden aangenamen, specerijachtigen reuk en smaak, 

 doch de roode heeft nog iets bijzonders in zijn smaak en is niet zoo 

 scherp als de witte. De witte wordt in den kost gebruikt, de roode 

 tot medicijn. De menadoneezen, zegt Rumph., eten 's morgens nuch- 

 teren een ,, klauwtje" van hun roode gember met eenige toespijs, 

 doende daarop een dronk van hun sagoeer, waardoor zij gehard naar 

 hun bergtuincn gaan. Deze zelfde gember doen zij ook in de sagoeer 

 — somtijds met wat zout — om die eenige dagen goed te houden. 

 Anders wordt zij gewoonlijk gebruikt in medicinale dranken, om de 

 krachten van andere geneesmiddelen op te scherpen. 



Een werkelijk roode vorm van gewone gember is mij nog niet be- 

 kend; naar djaé mét ah vragende bekomt men op .Java de zeer scher- 

 pe soenti (/ie beneden). Het bestaan van echte roode gember is echter 

 na Rumphius' uitvoerige mededeelingen niet twijfelachtig. Koor- 

 ders' Minahassa (bl. 319) maakt melding van twee variëteiten, waar- 

 van die met licht roode schil keriïl raitldctng zou heeten. 



//; lid Museum: Wortelstokken nal en droog, conserven, aéth. olie. 



* IX' Jong verkreeg uit wortelstokken, die een half jaar na het uitplanten 

 werden hls 0.06% a'etïl. olie, in s.f». niet onbelangrijk afwijkend van 



het in ilc literatuur voor gemberolie aangegeven getal. Uit de bladeren, hoewel 

 specerijachtig van rink en smaak, kun hij geen aeth. olie afscheiden ( laarboek 

 1911 Dept v. I.. N. & ll., hl. 4X). 



