ZINGIBER. 525 



Zingiber ? officinale rosc. var. 

 Volksnamen. Zie beneden. 



Zingiber minus vindt men niet overal, zegt Rtimphius (V, 

 bl. 161). waar de gewone gember wast, maar alleen op Java en in de 

 Molukken. Er bestaan twee vormen van, een witte en een roode. De 

 eerste is een laag plantje, niet boven een span hoog, met lichtgroene 

 bladeren als een jonge rijstplant. Het rhizoom is als dat van de 

 gewone gember, doch in den regel kleiner en nauwelijks een pink dik; 

 het is heeter en scherper dan van de groote gember en eenigszins 

 bitter. De roode is in al zijn afmetingen forscher; de bladeren ko- 

 men meer overeen met die van de gewone gember en zijn hoog groen, 

 terwijl het rhizoom is als van de groote roode, maar doorgaans klei- 

 ner en harder, insgelijks van buiten met grauwachtige velletjes 

 bekleed en daaronder purperrood, doch van binnen wit. 



Welke gewassen Rumphius bedoelt is niet twijfelachtig; de witte 

 kleine gember is de djaé pait en de roode is de soenti van de pasars 

 van West-Java. Enkele verkoopers spreken van soenti poetili en 

 soenti mérah; de laatste is het algemeenst. Beide zijn ook bij de 

 maleiers niet onbekend: Ridley (Spices, bl. 390) vermeldt een halija 

 padi en halija bar ah of h. oedang (die overeenkomen respectievelijk 

 met djaé pait en soenti) van het Maleische Schiereiland en ik ont- 

 ving de twee vormen of soorten van Sumatra's Oostkust. De iden- 

 titeit er van is nog niet kunnen worden vastgesteld, omdat zij sinds 

 jaren hardnekkig weigeren te bloeien. 



De kleine gember wordt in den kost niet gebruikt, zegt R., omdat 

 zij te ruw en heet van smaak is, maar zooveel te meer in de genees- 

 kunde, want er is schier geen medicament dat de inlander inneemt, 

 waar niet een stukje van deze soort wordt bijgedaan (zelfs in zul- 

 ke ziekten waarin wij zouden zeggen, dat gember schadelijk is), om- 

 dat hij meent, dat het de krachten dier middelen verhoogt. In een 

 drogen, aanhoudenden hoest bewijst.de wortelstok groote diensten, als 

 men een stukje er van met sirih-pinang kauwt en het sap inslikt. Verder 

 doet R. mededeeling van talrijke gevallen, waarin de zuiverende en 

 genezende kracht van kleine gember en van Z. officinale is gebleken 

 en hij roemt verder het gebruik van het gewreven rhizoom op wonden, 

 ontstaan door stooten of steken aan doorns, als anderszins, ,, zelfs al 

 was eenig venijn daarbij, want dan zal het niet zweren, maar het venijn 

 uitzuigen". Hetzelfde middel gebruikt men als het vel door jeuken of 

 ander toeval geschaafd is en de beschadigde plek wil gaan zweren, 

 dan wel ,,als het omtrent de nagels aan vingers of teenen iemand 

 haastig begint te jeuken, waarop gemeenlijk het nagelzweren volgt." 



De berichten van Rumphius zijn nog niet verouderd. Jasper zegt 

 in Geneeskrachtige planten: bonggol soenti (het rhizoom van de 

 soenti) is een bekend javaansch middel tegen slangebeet; men legt 

 het gestampte rhizoom, vermengd met wat zout, op de wond. Overi- 

 gens vond ik omtrent het medicinaal gebruik geen speciale opgaven. 



In het Museum: Rhizomen. 



Zingiber Ottensii val. 



Volksnamen. Mal.: Boenglai hantoe (S.O.K.) — Soend.: Pang- 

 laj hideung. 

 Kruid, ca 2 M. hoog, een dichten stoel vormend als Z. Cassumunar, 



