ALP IN IA. 527 



lawas (Simeloengoen) - Nias: Lakoewé — mi: Lengkoewas, 

 Langkoewas (Mol.), Lingkoewas (Menad.), Engkoewas (Besemah) 



— Minangk.: Langkoewèh — Lamp.: Lawas — Da].: Lang- 

 koewas (Samp., Ngadjoe), Laoes (Kat.) - Soend : Ladja 



— lav -Laos — Mad.: Laos — Bah: Isëm, Kalawasan, Ladja, 

 Lahwas — Sas.: Lffos — Sangi: Hingkoeasi — Mt Minah.: 

 Rinokoewas (bant.), Lirtgtos (t. s.), L/n//^s ( . 1.) - Goron- 

 talo- Linokobnto — Bwoo\: Linggobo — Barèe: Lefaw — Mak.. 

 Lad/fl Lantkowasa — Boeg.: AZitae — Roti: Langkoeas — 

 Kisar- Lakoewahi— Kei: Langwas—W. Ceram: Lauw, Lofc- 

 waséf— Z. Ceram: Kooero/a (Amahei) — Alf. Amb. : Laawasi, 

 Lauws/ (Hila), Lakoewasé— Oeliass.: Laawasé, Laoewasi (Har.), 

 Malawasil (N. laoet), Latauw' (id.), Lflöwase* (Sap.) — 

 Boeroe: La<?oas<? (Kajeli)-N. Halmah.: Gfl//flSfl (Gal., Loda), 

 Gfl//fl/zfl (Tob., Mod.), Wö/to (Pagoe) — Ternate: Ga/iasa 



— Tidore: Galéasa. ■ . 

 Galanga major, zegt Rumphius (V, bl. 143) is een kruid, 7 a 



8 vt hooa waarvan men twee soorten heeft van eenerlei grootte en ge- 

 daante n 1 een roode en een witte. De wortelstok van de roode 

 is bekleed met dunne, bruine vellen en rood omtrent de bollen van de 

 stelen ■■ die van de witte is bleek. De kleur inwendig is van beide 

 wit de reuk specerijachtig, de smaak scherp en heet, en op de tong 

 bijtend Wegens hun grove vezels zijn zij moeilijk door te snijden. 

 Bil drogen besterven' beide soorten van binnen grauwachtig Deze 

 Dlant maakt een dichten stoel van een el of twee voeten breed (R.). 

 P Vol"ens De Bie (Inl. Landb. II, bl. 20) wordt lëngkoewas, evenals cultuur, 

 këntjoer, curcuma, tëmoe tis en andere tëmoesoorten, verbouwd op 

 open tegalans, daar zij de volle zon noodig heeft. De grond word 

 eens of meer keeren behakt om hem los te maken. Greppe s om het 

 reaenwater af te voeren worden meestal aangelegd, omdat in dras- 

 si«"c aronden de wortelstok niet tot ontwikkeling komt. Als plaat- 

 materiaal bezigt men 2 of 3 geledingen van de zijrhizomen die 

 worden uitgezet in rijen van 2 of 3 voet onderhngen afstand, bij 

 een plantwijdte van 1 a 2 voet in de rij. Na een week zijn de oogen 

 uitgeloopen en na een maand, wanneer zich twee of drie bladeren 

 hebben gevormd, wordt de aanplant gewied. Op den leeftijd van twee 

 maanden wordt het wieden herhaald en dan wordt tevens aangeaard. 

 Gewoonlijk laat men het gewas niet ouder worden dan l\ ot 5 maan- 

 den omdat anders de wortelstok gaandeweg vezehg en voos wordt. 

 Het' oogsten geschiedt naar behoefte ; haasten behoeft men zich 

 niet daar de aanplant desnoods 4 volle maanden kan staan zonder 

 bepaald onbruikbaar of waardeloos te worden. De planten worden 

 uitgetrokken, van den stengel ontdaan en gewassenen. 



De wortel zegt Rumphius, is bijzonder geëigend om maag en R—o., 

 ingewanden te versterken en de spijsvertering te bevorderen, wes- 

 halve hij wordt gebruikt in verscheiden sausen en fijn gesneden onder 

 andere spijzen, om eetlust op te wekken. De roode vindt toepassing 

 in de medicijnen. Met den moederknol van curcuma in slappen azijn 

 gekookt wordt een drank verkregen voor kraamvrouwen, om de 

 zuivering te bevorderen. Met een bolletje knoflook tot pap gewreven 

 (doch de langkoewas moet 4 a 5 maal meer zijn) en met azijn een 

 weinig opgekookt, besmeert men den herpes die in en om zich vreet, 



