528 



ZINGIBÊRACEAE. 



zijnde dit wel de uiterste remedie indien de ringworm niet naar 

 zachter middel luisteren wil. Met azijn gewreven en als een pap 

 opgestreken, verdrijft men met den wortel vlekken op de huid en 

 sproeten, „maar het vel gaat met cenen af" (R.). 



Als in Rumphius' tijd wordt ook thans nog de witte wortelstok 

 voor culinaire en de roode voor medicinale doeleinden aangewend 

 (Vorderman, Geneesmiddelen II). In de indische keuken is lénokoewas 

 poetili een der meest gebruikte kruiderijen. Roode lëngkoewas, 

 gewreven met azijn, blijkt echter niet immer de sterke uitwerking te 

 geven die Rumphius vermeldt. Naar mij te Batavia van betrouwbare 

 zijde werd medegedeeld, is dit een nuttig en onschadelijk wrijf middel 

 bij slapte van de spieren na ziekte en tijdens koorts en wordt lëng- 

 koewas mérah gemengd in de boréh, die na de bevalling wordt aan- 

 gewend. Deze boréh zou daar bestaan uit meel van bëras mérah, 

 waaronder gemengd lëngkoewas mérah, daoen trawas, taiangin,soenü, 

 lëmpocjang pait en /. wangi. Het gebruik van lëngkoewas mérah, ge- 

 wreven met sterken azijn, tegen huidvlekken (speciaal panoe) is daar 

 zeer goed bekend. Men doet den patiënt vooraf baden en wrijft de 

 aangetaste plekken met bladeren van bamboe en èla-èla om de huid 

 gevoelig te maken. Volgens Mevr. Kloppenburg gaat men tegen bruine 

 panoe als volgt te werk: men klopt den wortel aan de punt uit tot 

 deze vezelig wordt, doopt dien in azijn en wrijft er hard mede op de 

 aangetaste plekken. Als geneeskundig gebruik vermeldt zij verder, dat 

 de geraspte wortel, met een weinig zout ingenomen, een gezwollen 

 milt doet slinken. Roode lëngkoewas wordt ook veel in de veteri- 

 naire praktijk gebruikt. Dezelfde zegt, dat het met wat rijstwa- 

 ter en zout aan mager blijvende runderen wordt ingegeven en 

 dat men het extern aanwendt bij zweren en wonden. Volgens 

 Ridley (Spices, bl. 441) komen nu en dan de gedroogde wortel- 

 stokken te Londen aan de markt ; zij schijnen in gebruik te zijn 

 als een gering soort galanga. * 



De rhizomen bevatten volgens De Jong (Teysmannia 1909, bl. 

 356) 0.15 tot 1.5% aetherische olie van hooge waarde (ca / 50. — 

 per Kg.), die dient voor de bereiding van likeuren en dranken. In 

 Cultuurgids 1910, 2e gedeelte, bl. 201, wordt vermeld, dat 250 Kg. 

 versche wortelstokken na langdurige distillatie 100 ccM. aangenaam 

 riekende aetherische olie gaven. Rumphius zegt, dat langkoewas 

 werkt op het reukorgaan. Als de eenigermate gedroogde wortel 

 een weinig wordt geschraapt met een mesje of met den nagel, en 

 men ruikt daar vervolgens aan dat er eenige subtiele deeltjes in 

 {\qu neus opvaren, dan verwekt dat terstond tot niezen, zonder 

 bijten of scherpigheid, beter dan eenig poeder of snuiftabak. 



De bloemen worden somtijds rauw gegeten of met andere groenten 

 ingemaakt tot atjar (Rumph.). 



De gewone, voor culinaire doeleinden gekweekte witte lëngkoewas 

 is een ca 3 M. hoog kruid, dat een dichten stoel vormt van ongeveer 

 2\ cM. dikke stengels. Het wortelstelsel bestaat uit een zeer ver- 

 ward, in hoofdzaak horizontaal loopend rhizoom, wel 3 a 4 cM. dik, 

 uitwendig wit met grauwbruine vellen aan de knoopen. De roode 



* De medicinale Galanga-wortel, die uit China wordt aangevoerd, is af- 

 komstig van Alpinia officinarum hance. 



