ALP IN IA. 529 



lëngkoewas is een plant van 1 a 1.50 M. hoogte, welke ook een veel 

 fijner wortelstelsel bezit, dat uit- en inwendig geprononceerd rood 

 is gekleurd: de stengels zijn hoogstens 1 cM. en het rhizoom is in 

 den regel niet meer dan 2 cM. dik. Met deze roode variëteit komt 

 overeen een veel minder algemeene kleine witte, die men er in habi- 

 tus niet van kan onderscheiden: ook het wortelstelsel is, behoudens 

 de kleur, gelijk aan dat van de roode. De kleine witte lëngkoewas 

 is gecultiveerd aangetroffen in de omgeving van Buitenzorg en in 

 het wild gevonden in Kediri ; zij wordt wat de kwaliteit aangaat 

 gesteld boven de groote witte. Zonder twijfel is het de G a 1 a n g a 

 m inor van Rumphius (V, bl. 144), welke als langkoewas kètjil 

 of langkoewas tjandana zeldzaam op Ambon werd gekweekt. Rumph. 

 zegt, dat zij in elk opzicht overeenstemt met de gewone langkoewas, 

 doch in alle deelen kleiner is. De stengels zijn nauwelijks een pink 

 dik en niet hooger dan 4 voet en de vaste, taaie, witte wortelstok 

 is ruim een vinger dik. Smaak en geur zijn gelijk aan die van den 

 grooten witten vorm, specerijachtiger en wel zoo heet, zoodat men 

 voor gebruik in het eten aan den kleinen de voorkeur geeft en deze 

 ,,bij de liefhebbers neerstig werd onderhouden". 



Waarschijnlijk zal er te eeniger tijd ook een grove roode vorm 

 voor den dag komen, maar die is mij thans nog niet bekend. 



In het Museum: Wortelstokken, aeth. olie. 



46/1328. Alpinia javanica bl. 



Volksnamen. Mal. Palemb.: Paling-paling — Koeboe: Gaiad 



— Soend.: ? Dieuntir badak. 

 Kruid, 1.50 a 3 M. hoog, in het wild voorkomend op zonnige plaat- 

 sen in kleine, dichte stoelen. Het rhizoom is bijna reukeloos met 

 eenigszins bitteren smaak. De in trossen groeiende ronde vruchten, 

 welke ongeveer de grootte hebben van doekoe's, zijn rijp geel van 

 kleur, zoetachtig en sappig en worden bij wijze van snoeperij gegeten. 



-16/1328. Alpinia malaccensis rosc. 



Volksnamen. Atjeh: Saja — Gajo: Sëroeleu — Nias: Toegala — 

 Mal.: Boenglai laki-laki, Bolang, Këpolang, Langkoewas mala- 

 ka (Mol.), Makoei malaka (Mol.), Siga (Palemb.) — Lamp.: 

 Sësoek, Soesoek — Soend.: Ladja gowah, Radja gowah — Jav.: 

 ?Kamidjara — Z. Ceram: Laawasé wakan — Ambon: Lawasa 

 malaka — Ternate: Madamongè. 

 Galanga malaccensis beschrijft Rumph. (V, bl. 1 76) als 

 een kruid, dat een dichten stoel vormt en een hoogte bereikt van wel 

 12 tot 15 voet. Evenals op Ambon komt het op Java wildgroeiend 

 voor en nabij Buitenzorg wordt het veelvuldig gekweekt aangetrof- 

 fen. Voor de cultuur geeft van Romburgh in Teysmannia 1902, bl. 

 560 de volgende aanwijzingen: Ladja gowah is het best te planten 

 door stukken van de rhizomen, waaraan enkele oogen, drie voet van 

 elkaar uit te zetten in plantgaten, gevuld met vruchtbaren grond 

 onder bijvoeging van mest. De groei is dan zeer welig: van middel- 

 matig ontwikkelde planten werd na een groeiduur van 8 maanden te 

 Buitenzorg reeds ongeveer 1 Kg. rhizomen en 35 Kg. blad geoogst. 

 Laat men ze langer staan, dan is de ontwikkeling enorm en bereikt 

 de diameter van een stoel niet zelden 1 M. In 1900 konden van i are 

 212£ Kg. versche rhizomen worden gewonnen. 



Nuttige Planten I. 34 



