AMOMUM. 535 



ductie van West-Java wordt plaatselijk verbruikt. De prijs is 

 variabel : het in 1905 uit Palembang ontvangen monster ging 

 vergezeld van de mededeeling, dat hij schommelt tusschen 45 

 en 90 gulden per picol ; in Benkoelen werd in 1916 40 tot 

 60 gulden betaald. 



In het Museum: Rhizoom, vruchten, aeth. olie. 



46/1337. Amomum dealbatum roxb. (A. maximum auct.). 



Volksnamen. Mal.: Rësah (Batav.) — SoencL: Hanggasa — 



Jav.: Wrësah — Kangean: Langkasa. 



Kruid, tot 3.30 M. hoog, met 3 cM. dikke stengels, wildgroeiend 

 en geplant om de vruchten. Volgens Filet (No. 2705) dient de wortel 

 als kraamzuiverend middel en worden de gekookte jonge bladeren 

 en de vruchten gegeten ; men maakt van de laatste ook manisan. 

 De vruchten worden volgens Valeton onderscheiden in roode en 

 witte ; voorts werd door hem op een vruchtententuonstelling te 

 Buitenzorg nog aangetroffen een groote vorm, geëxposeerd als 

 hanggasa gedè, geuriger dan de gewone, die flauwzoet smaakt. In de 

 omgeving van Buitenzorg heb ik gecultiveerd slechts één vorm aange- 

 troffen en uit het wild werden mij één maal vruchten gebracht onder 

 den naam hanggasa beureum, d. i. roode hanggasa. 



De rijpe zaden noemt Valeton welriekend en in verband daar- 

 mede verdient vermelding, dat de hier bedoelde plant onder den naam 

 Amomum maximum roxb. wordt gedoodverfd als de stamplant 

 van een groote soort kardemom, die in vroeger tijd in den europee- 

 schen handel bekend moet hebben gestaan als gevleugelde of java- 

 kardemom. Deze identificatie berust op een bewijs uit het ongerijmde 

 van Pereira, die in zijn Materia medica (Holl. uitgave 1849, dl Ii, 

 bl. 186) een ruwe afbeelding geeft en zegt ,dat hij van de afstamming 

 bijna zeker is. Uit de beschrijving echter blijkt, dat die z. g. cardamoni 

 majores javensis werden aangevoerd van Calcutta en de groote kar- 

 demom van Calcutta is volgens Watt's Economie Products afkomstig 

 van den hier niet voorkomenden Amomum subulatum roxb. Die 

 vruchten zijn een goedkoop surrogaat voor de gewone kardemom. 

 Rumph. maakt wel melding (V, bl. 153) van de ,~groote langwerpige 

 kardemom, die in de javaansche bosschen wast, schier zonder reuk 

 en smaak is en derhalve niet geacht wordt", maar hij verklaart 

 de planten er van nooit te hebben gezien. Hij laat Bontius de eer 

 groot en klein Cardamoni het eerst ten volle te hebben beschreven 

 (lib. 6 cap. 37) en de afteijkeningen daarvan getoond te hebben. 

 Behoudens de noodige aanmerkingen kan hij zich met de beschrijving 

 van A. Cardamomum wel vereenigen en de groote Cardamomsplant. 



zal daarom ook wel juist zijn geschilderd, maar die komt 



overeen met Languas malacca ! De van veel phantasie getuigende 

 teekening en weinig zeggende beschrijving van Bontius duiden 

 niet op een Amomum-soort, maar inderdaad op Alpinia malaccensis 

 rosc, waarvan de vruchten geenszins beantwoorden aan de tee- 

 kening en beschrijving van Pereira en door niemand voor kardamoms 

 zullen worden versleten. Ik voor mij houd het er voor, dat de handels- 

 naam eenvoudig geüsurpeerd is en de z. g. javakardemom geen 

 product van Java's bodem was. 



In het Museum: Wortels, vruchten. 



