var. aurantiaca. 



Stengels. 



538 ZINGIBERACEAE. 



grond en hoewel de stengel wel 20 cM. lang kan zijn, steekt hij toch 

 voor het grootste deel in den grond of is hij verborgen onder plant- 

 aardige resten. De zaadkoeken der fraaie, donker rosé vruchten zijn 

 zuur. maar worden in het bosch gaarne gegeten. 



De hondje beurcum of //. laka van Hasskarl's Nut No. 398, afgeleid 

 van E 1 e 1 1 a r i a p a ! 1 i d a bl. = N i c o 1 a i a p a 1 1 i d a val., 

 is de donkerroode var. aurantiaca van N. solaris. Hasskar! zegt, dat 

 zij zoeter is dan hondje leuweung, de wilde vorm van N. speciosa. 

 Beide inlandsche namen zijn echter niet specifiek en gelden o.a. ook 

 voor variëteiten van de gewone, d.i. laatstgenoemde, hondje. Vol- 

 gens Valeton heet de var. aurantiaca op den Salak ook hondje 

 ngosèr (soend.). 



//; liet Museum: Vruchten. 



45/1337 a. Nicolaia speciosa horan. (Elettaria speciosa bl.). 



Volksnamen. Alasch: Atjëm sitoe — Mal.: Tjékala (S.O.K.) 



— Minangk.: Poewar kindj oeng — Soené.: Hondje (plant en 

 vrucht), Rombèh (bloemknop), Tjombrang (bloem) — Jav.: 

 Kctjoembrang, Këtjombrang, Tjoembrang, Tjombrang — Go- 

 rontalo: Atimèngo — Bwool: Boebogoe — Barèe: Katimba, 

 Soelajo — Boengkoe: Sikala — N. Ceram: Salahawa (Wahai) 



— Ternate: Pëtikala — Tidore: id. 



Veranderlijk, zeer forsch kruid, dat groote, ijle stoelen vormt, met 

 stengels ter dikte van een arm en tot 5 M. hoog. In de bovenlanden 

 groeit het spontaan in de wildernis en worden de bloemen en vruch- 

 r - ten uit het wild ingezameld, terwijl het nabij de bevolkingscentra, 



waar het schaarsch is, wel wordt gekweekt op ijl beplante gedeelten 

 van de woonerven en soms in klappertuinen, maar betrekkelijk wei- 

 nig en zoo goed als zonder eenige voorbereiding of zorg. Hondje 

 wordt vermenigvuldigd door stekken of door wortelstokken en draagt 

 in het tweede jaar bloemen en vrucht (De Bie, Inl. Landb. II, bl. 19). 



Naar mij te Buitenzorg werd medegedeeld bezigen de soendanee- 

 zen den wortelstok om geel te kleuren. De schijnstengel schijnt als 

 vlechtmateriaal te worden gebruikt. Jasper & Pirngadie (Vlechtwerk, 

 bl. 38) zeggen tenminste, dat in de Lampongs de stengel van de 

 lakanan, lëngkanang of rëngkanang, in West-Java hondje geheeten, 

 boven het vuur wordt gedroogd om de lagen, waaruit hij bestaat, te 

 doen losgaan. Is dit geschied, dan worden die strooken opgerold, 

 gedurende twee etmalen geweekt en met een stuk bamboe glad ge- 

 streken. Ook in Palembang, zeggen zij, is de lëngkanang als vlecht- 

 materiaal bekend. In Kommering-Oeloe wordt de stengel gedurende 

 24 uur in water geweekt en daarna gedroogd. Wil men tot vlechten 

 overgaan, dan worden de lagen geweekt, waardoor zij zich ontplooien 

 en gemakkelijk op de verlangde breedte tot reepen zijn te snijden. 



Van deze of een verwante soort (in Kew Bulletin 1912, bl. 377 

 aangeduid als Amomum hemisphaericum) worden de stengels gezegd 

 ook een zeer goede grondstof te wezen voor sterk papier; bij koken 

 met 20 % soda gedurende 4 uur onder 40 lb. druk gaven zij 58.2 % 

 van het droog gewicht aan bruine halfstof: het rendement na blee- 

 ken tol wit bedroeg 49.6 %. 



De ionge en oude bladeren worden gekookt en leveren een aange- 

 name zure groente bij de rijst (Hasskarl, Het Nut No. 397). Als men 



