HEDYCH IUM — KAEMPFERIA. 



545 



blaadjes, waarvan de ronde bolletjes volgens Vorderman (Genees- 

 middelen II) te Batavia en te Djogja bij de inlandsche medicijn- 

 verkoopers in voorraad zijn. Het is wild groeiend aangetroffen in 

 de djatibosschen van West- en Midden-Java. 



Mevr. Kloppenburg vermeldt van koentji pëpët, waarmee zij Rhizoom. 

 bezwaarlijk een andere soort kan bedoelen dan K. angustifolia, .dat 

 de geneeskracht zetelt in de (zeer kleine) hoofdworteltjes, die een 

 aromatischen smaak bezitten; de waterige, knotsvormige zijrhizomen 

 worden er bij gebruikt om te verkoelen. De werking noemt zij samen- 

 trekkend en verkoelend, zoodat de onderaardsche deelen een bestand- 

 deel vormen van middelen tegen dysenterie en buikloop. De naam 

 koentji pëpët is niet vast voor Kaempferia angustifolia ; elders op 

 Java geldt hij voor K. rotunda urn. en zelfs te Batavia hoorde ik 

 deze wel aanduiden als de ware koentji pëpët. Waarschijnlijk wor- 

 den beide soorten door elkaar gebruikt. 



Hoewel ik koentji pëpët in den medicijnhandel te Batavia her- surrogaat, 

 haaldelijk in verschen staat aantrof, krijgt men daar onder dien 

 naam toch in den regel de uit de chineesche apotheken afkomstige 

 bek boen, ook wel bak tong geheeten. De chineesche namen voor 

 deze droge worteltjes duiden op een Asparagus-soort, maar dat 

 het A. racemosus willd. zou wezen is in het geheel niet zeker. 



In het Museum: Rhizomen. 



Kaempferia Galanga linn. 



Volksnamen. Atjeh : Tjeuko — Gajo: Tëkoer — Bat.: Ka- 

 tjiwër (karo) — Mentawei: Kopoek — Mal.: Bataka (Menad.), 

 Këntjoer (Batav.), Koentjoer (Timor), Tjakoer, Tjangkor 

 (Amb.), Tjëkoer — Minangk.: Tjakoeë — Lamp.: Tjokoer — 

 Daj. Z. O. Born.: Sikor — Soend.: Tjikoer — Jav.: Këntjoer 



— Mad.: Këntjor — Kangean: Tjëkor — Bal.: Tjëkoeh — Sas.: 

 Tjëkoer — W. Soemba: Tjêkir — Bima: Sokoe — Alf. Minah.: 

 Watan (bent.), Soekoehoe (bant.), Soekoer (t. s., t. t.), Soe- 

 choer (tonsaw.) — Gorontalo : Hoemopoto — Bwool: Toekoelo 



— Barèe: Tadosi — Mak.: Tjakoeroe — Boeg.: Tjëkoe — Ba- 

 djosch: Tjëkoer — Roti: Sokoes. Sokoe' (dial.), Söoe (dial.), 

 Söoes (dial.) — Timor: Soekoeng (Koepang), Sikoem (W.) — 

 Gorom: Sogi — O. Ceram: Soeha — Z. Ceram: Kehiro (Amahei) 



— Alf. Amb.: Asaoeli, Saoelèh, Sahoeloe, Sö'oel (Hila), Oempa 



— Oeliass.: Söoero (Har.), Sö'oelo (N. laoet, Sap.) — Boeroe: 

 Onëgai (Kajeli) — Ternate: Bataka — Tidore: Bataka. 



Kruid, wild groeiend hier niet bekend, de Soncorus van Rum- 

 phius en door dien beschreven (V, bl. 173) als een op Java veel- 

 vuldig gekweekte lage plant, waarvan de stoelen in zwarten, muilen 

 grond spoedig een groote plaats beslaan. In de droge maanden ver- 

 liest het zijn blad en dan moeten de rhizomen noodig worden uit- 

 gegraven, daar zij anders vergaan. Këntjoer put den grond sterk uit. 



De witte rhizomen zijn sappig en broos; hun geur is onaangenaam, Rhizoom. 

 zeer sterk en specerijachtig, ' t hoofd bezwarend. De maleische en 

 javaansche vrouwen houden ze echter in groote achting en zijn zoo 

 afkeerig niet van den sterken reuk ; zij gebruiken ze nevens andere 

 tëmoesoorten schier bij alle medicijnen die matig verwarmen moe- 

 ten, inzonderheid uitwendig tegen buikpijn. Bij zwerende ooren 



Nuttige Planten I. 



