546 



ZINGIBERACEAE. 



wrijft men den verschen wortel met een weinig muskaatnoot, perst 

 de ontstane pap uit en druppelt het vocht lauw in de ooren (Rumph.). 



Thans wordt këntjoer in de eerste plaats gebezigd als kruiderij 

 bij de bereiding van velerlei spijzen — door de soendaneezen wor- 

 den volgens het Geneesk. Tijdschr. v. N. I. 1899, bl. 150 de jonge 

 onderaardsche deelen met het loof gaarne ook als lalab gegeten — 

 pas in de tweede plaats als geneesmiddel, maar ook als zoodanig 

 is het gebruik algemeen. Volgens De Bie (Inl. Landb. II, bl. 18) 

 vindt het toepassing als smeersel tegen zwellingen en spierrheumatiek, 

 volgens Mevr. Kloppenburg o. a. gemengd met rijstmeel uitwendig 

 om het zweet te drijven en het uitgeperste sap tegen hoest. Ik trof 

 këntjoer aan in verschillende inlandsche middelen tegen maagpijn. 



Van Romburgh scheidde uit de rhizomen een aetherische olie af, 

 onder welker bestanddeelen een fraai gekristalliseerd lichaam (pa- 

 ramethoxykaneelzure aethylester) een hoofdrol speelt. Hij beschouwt 

 deze olie als van geringe beteekenis voor de praktijk (Teysmannia 

 1902, bl. 561). Zij wordt in Midden-Sumatra als geurige olie gewon- 

 nen (V. Hasselt in Veth, Sumatra-expeditie II, bl. 346). 



In het Museum: Wortelstokken, aeth. olie. 



Kaempferia rotunda linn. 



Volksnamen. Mal.: Tëmoe poetri (Batav. ), T. rapët (S.O.K.) — 

 Jav.: Ar dong, Koenir poetih, Koentji pëpët — Mad.: Kontje pet. 

 Veranderlijk, laag kruid met meestal fraai geteekende bladeren, 

 waarvan het rhizoom in uiterlijk overeenkomt met dat van tëmoe 

 koentji (Gastrochilus panduratum), behoudens dat in plaats van 

 door „sleutels" het moederknolletje is omgeven door vele aan 

 steekjes hangende knolletjes, ,, gelijk een prinses door haar volge- 

 lingen". Het vaderland van deze plant is onbekend, doch zij is wild- 

 groeiend of verwilderd aangetroffen op meer dan een plaats in het 

 oostelijk deel van Java beneden 750 M. zeehoogte. 



Mevr. Kloppenburg zegt van koenir poetih, dat de hoofdwortel 

 wordt gebruikt tegen buikziekte en dat de waterige knolletjes ver- 

 koelend werken. Iets dergelijks geeft zij op voor haar tëmoe poetih, 

 die waarschijnlijk niet anders is dan een nauwelijks te onderscheiden 

 variëteit. Te Djogja zou K. rotunda nog bekend staan als tëmoe 

 lati, doch dit is een vage naam, waaronder ik allerlei tëmoesoorten 

 verkreeg. Intusschen bleek een plant welke ik van Mevr. K. onder 

 dien naam ontving inderdaad een vorm van K. rotunda met ge- 

 heel groene bladeren ; genoemde schrijfster vermeldt de gewone 

 toepassing voor die soort, n. 1. tegen buikziekte. Volgens javaansche 

 doekoens te Batavia heet de tëmoe poetri in haar moedertaal ook 

 wel tëmoe lilin ; zij gaven mij op, dat de hoofdknol wordt gebruikt in 

 bëdak, in djamoe's (ook die welke aan kraamvrouwen wordt gegeven) 

 en met gember, peper en javaansche suiker om eetlust op te wekken. 



In het Museum: Rhizoom. 



46/1347 Gastrochilus panduratum ridl. (Kaempferia pandu- 



ra ta roxb.). 



Volksnamen. Mal.: Tëmoe koentji, Toemoe kontji (Amb.), 

 Tëki koentji (Menado) — Minangk.: Tamoe koentji — Soend.: 

 Tëmoe koentji — Jav.: Koentji — Mad.: Tëmo kontje— Ka- 



