548 



Z1NGIBERACEAE. 



en dat het veel en goed zetmeel bevat. Als medicinaal gebruik ver- 

 meldt hij, dat tëmoe itam aan kraamvrouwen wordt toegediend om 

 de zuivering te bevorderen. Voor liet bereiden van zetmeel wordt 

 tëmoe itam o.a. in Midden-Java we! gebezigd en de medicinale toe- 

 passing kreeg ik te Batavia bevestigd. Daar werd mij medegedeeld, 

 dat tëmoe itam liet hoofdbestanddeel is van den drank die aan 

 kraamvrouwen een dag of drie na de bevalling wordt gegeven. Mevr. 

 Kloppenburg noemt deze soort bloedzuiverend en zegt, dat zij zoo- 

 wel in- als extern wordt gebruikt tegen uitslag; een papje van den 

 wmtel, gewreven met klapperolie. wordt aangewend tegen schurft. 



Een soortgelijke verkleuring als het rhizoom van C. aeruginosa 

 vertoont dat van de naverwante, insgelijks wild en gekweekt voor- 

 komende C. phaeocaulis val., die als konèng santen uit de Soenda- 

 landen en tëmoe irëng uit Kediri werd ontvangen. De gewone konèng 

 hideung heeft een groen stammetje en C. phaeocaulis een bruin. De 

 laatste is in Oost- Java het algemeenst en daar plaatselijk de ge- 

 bruikelijke zwarte tëmoe; in West-Java is zij zeldzaam, doch ook 

 daar is het gebruik als tëmoe itam niet onbekend. 



In het Museum: Rhizomen, zetmeel. 



.46 i35i . Curcuma aurantiaca van zyp. 



Volksnamen. Soend.: Konèno kalamasoe — Jav.: Tëmoe blo- 

 bo, T. poerot. 

 Kruid, 0.20 tot 0.70 M. hoog, de het meest algemeen voorkomende 

 m . wilde Curcuma-soort van Java. Het wortelstelsel bestaat uit een 



gering aantal aan elkaar verbonden spitse hoofdknollen, waarvan er 

 in den regel één bijzonder goed ontwikkeld is; zijrhizomen ontbreken, 

 doch wortelknollen zijn soms in overstelpende hoeveelheid aanwezig. 

 De hoofdknollen, ongeveer 5 cM. lang en op hun grootste breedte 2 

 a 2\ cM. dik, rieken volgens Recueil des trav. bot. Neerl. 1915, hl. 

 340 bij doorbreken sterk naar kamfer (borneol) en smaken aroma- 

 tisch, maar niet bitter. De Heer Van Zyp deelde mij mede, dat in 

 het Malangsche, waar deze soort met den plaatselijken naam koentji 

 këbo wordt aangeduid, de rhizomen medicinaal worden gebruikt. 

 n . Valeton vermeldt in Bulletin XXV 11 du Jardin Botanique (1918), 



dat in den regentijd in de djatibosschen de pas uitgesproten bloei- 

 wijzen (poepoes) door de Javanen voor sajoer worden ingezameld. 

 In het Museum: Rhizoom. 



Curcuma domestica val. (C. Ion ga auct.). 

 Volksnamen, Enggano: Kakoenjè — Atieh: Koenjèt — üajo: 

 Koening — Alasch: Koenjèt — Bat.: Koening (karo), Hoenik 

 (toba), Oenik (Mandailing) — Simaloer: Odil, Ondil (Lakon), 

 Kondin (Salang) — Niasch: Oendrc — Mal.: Koenjit, Koening 

 (Mol.), Koenit, Djanar (Bandj.) — Lamp.: Koendjir, Koenjir. 

 Djitèn (Ab.) — Daj.: Hènda (Kat., Ngadjoe, Ot-danoem), 

 Koenjit (Olon Maan jan), Tjahang (Penjaboeng), Dio (Peni- 

 hing), Kalèsiau (Ken ja), Koenjit (Tidoeng), Koenir (Tingga- 

 lan-dial.) — Soend.: Koenjir, Konèng, Konèng temen — Jav.: 

 Koenir, K. bëntis, Tëmoe koening — Mad.: Konjèk, Tëmo ko- 

 nèng — Kambangsch: Koenjit — Sas.: Koenji' — Bima: Hoe- 

 ni — O. Soemba: Kaoengi, Wingir, Wingoeroe — W. Soemba: 



