CURCUMA. 549 



Dingira, Hingiro, Koenita, Koenji, Konji, Wingira — Sawoe: 

 Kèwoenji — Flores: Koeneh (Endeh), Goeni (Sika) — Solor: 

 Kocma — Alor: Koemoli — Talaut: Oeinida — Sangi: Koeni, 

 Hamoe (Manganitoe) — Alf. Minah.: Koenir (bent.), Koenidi 

 (bant.), Kolawak (Mongondo), Koeni' (t.s., t.t., tonsaw.), 

 Koenir (t.1.) — Gorontalo: Alawahoe — Bwool: Kolalagoe — 

 Tontoli: Pagidon — Toradja: Oeni (Saoesoe), Koeni (Barèe, 

 Padoe, Lalaki) — Mak.: Koenji — Saleyer: Koenji — Boeg.: 

 Oenji — Mandar: Koeni (Balannipa, Binoeang), QenjV (Tjam- 

 palagiang) — Roti: Koenik. HoenV (dia!.), Oenik (dial.) — 

 Timor: Hoenik (W.) Koenir (Tetoem) — Leti: Koerlai — Ba- 

 bar: Loeloe malai — Tanimbar: Oelin — Kei: Toem — Go- 

 rom: Oenin — O. Ceram: Ina, Koenin, Oeni — W. Ceram: 

 Oenin, Oeniné (Piroe), Onè — Z. Ceram: Enélo (Amahei) — 

 Alf. Amb.: Koeminoe, Oenin (Hila), Oeniné, Oenino, Oeni- 

 noen — Oeliass.: Oenino (Har.), Koeniné (N. Laoet), Oenino 

 (Sap.), Oeni henal (Sap. dial.) — Boeroe: Kone (Masarete), 

 Konik, Oeni (Amblaoe). Oenin (Kajeli) — Soela: Koeni, Kon 

 (Fagoedoe) — W. N. Guinea: Ramé (Kapaur) — Noef.: Kan- 

 deifoe — N.N. Guinea: Nikwai (Windesi), Minggoeai (Wan- 

 damen), faw (Arzo) — N. Halman.: Goerati, Goelati (Pagoe), 

 Gogohiki (Tob.) — Ternate: Goeraiji — Tidore: Goeratji. 

 De over geheel Java, vooral in de diatibosschen, wüd groeiende 

 curcuma is de voornaamste van alle tëmoesoorten, belangrijker ech- 

 ter als culinair dan als medicinaal gewas: met gember behoort zij 

 tot de het veelvuldigst gebruikte en duurst betaalde soorten. Des- 

 ondanks zijn berichten omtrent de cultuur uiterst schaarsch. Nauw- 

 keuriger aanwijzingen dan die gegeven onder Alpinia Galanga sw. 

 zijn mij niet bekend. De Heer De Bie was echter zoo welwillend na- 

 der mede te deelen, dat op Java curcuma niet, zoo min als eenige 

 andere tëmoesoort, in uitgestrekte, aaneengesloten complexen wordt 

 aangetroffen en dat men als plantmateriaal soms ook wel jonge uit- 

 loopers bezigt waarvan de bladschijven, met uitzondering van die 

 van het jongste, nog niet ontrolde blad, grootendeels zijn weg ge- 

 sneden. Men meent evenwel, dat stukken van oude wortelstokken 

 een beter en vroeger oogstbaar product geven. Men kan het geheele 

 jaar door planten, doch het best gedijt zij, wanneer men haar tegen 

 het eind van den westmoesson in den grond brengt; alsdan profi- 

 teert zij in haar eerste groeiperiode van de schaarscher wordende 

 buien, die haar beter passen dan aanhoudende of zware regens. 



Het hoofdgebruik der konèng temen wordt in Hasskarl's Nut No. 

 657 als volgt vermeld. De knollen worden, gestampt of geraspt, ge- 

 bruikt tot het maken van kerrie en het geel kleuren van spijzen. 

 Mevr. Kloppenburg zegt juister, dat de zijrhizomen voornamelijk 

 voor culinaire, doch de moederknollen — vooral de overjarige — voor 

 medicinale doeleinden worden aangewend. Die moederknollen dra- 

 gen volgens Vorderman (Geneesmiddelen II, No. 253 en 254), wiens 

 opgaven omtrent de tëmoesoorten evenwel niet dat vertrouwen ver- 

 dienen hetwelk men aan zijn overig werk schenken moet, te Djogja 

 den naam koenir lëlaki. Mevr. Kloppenburg verklaart kort en bon- 

 dig, dat koenir in alle samengestelde javaansche geneesmiddelen 

 komt; zij zou verkoelend, zuiverend en zacht samentrekkend wer- 



