550 ZINGIBERACEAE. 



46 i35i. ken, jeuk verdrijven en krampen stillen. Een aftreksel van den hoofd- 

 wortel met gambir wordt gebezigd als mondspoeling tegen ontstoken 

 tandvleesch en een zalf van koenir met asem kawak beveelt zij aan 

 tegen een bepaalde soort beenwonden. V.d. Burg (Geneesheer III, bl. 

 405) zegt o.m., dat menden met water fijn gewreven wortel uitwendig 

 bezigt op gezwellen en abcessen alsmede bij rheumatische aandoe- 

 ningen. Verder wordt berooking met brandende curcuma aanbevolen 

 bij verkoudheid ter bevordering van de slijmafscheiding. Een af- 

 kooksel wordt aangewend om etterende oogleden te wasschen ter 

 verzachting van de pijn en het branderig gevoel. Van der Burg zag 

 in de beide laatstgenoemde gevallen van het gebruik goede resulta- 

 ten. Jasper vermeldt in Geneeskrachtige planten, dat het vocht, 

 ontstaan door koenir met kalk en pinang fijn te wrijven, bij de Java- 

 nen inwendig wordt gebruikt tegen aamborstigheid. De Heer Van 

 Zijp deelde mij mede, dat aan koenir in het bijzonder een heilzame 

 invloed wordt toegeschreven bij buikziekten. Rumphius (V, bl. 162) 

 karakteriseert de Curcuma d o m e s t i c a als van een door- 

 dringende, afvagende en drijvende kracht, bij toepassing uitwendig 

 ook eenigszins rijpmakend. In- en uitwendig toegepast zou zij dienen 

 ter genezing van de hier te lande algemeen voorkomende verstop- 

 pingen van lever en ingewanden, verharding van den lever en daaruit 

 voortvloeiende kortademigheid en geelzucht. Met honing gewreven 

 tot de consistentie van een likkepot is zij een werkzaam middel 

 tegen geelzucht, want zij drijft de kwade humeuren uit door de urine 

 en het zweet (zie de opmerking op bl. 555). Als men iets in de oogen 

 heeft gekregen of deze verlet zijn, neemt men schraapsel van ver- 

 sche curcuma, doet dat in water en voegt er een greintje gebluschte 

 kalk bij dat de kleur even rood wordt, giet het vocht dan voorzichtig 

 af en druppelt het in. Den moederknol doet men met groot voordeel 

 in dranken tegen graveel en ook is hij goed om de kraamzuivering te 

 bevorderen; men kookt hem met een weinig Acorus Calamus in ver- 

 dunden azijn en geeft dat afkooksel in. Met het dooier van een ei 

 ingenomen, geneest curcuma de brandpis. Met këdongdongbladeren 

 in zout water gewreven wordt zij op Ambon uitwendig toegepast 

 tegen schurft (R.). De Heer De Bie deelde mij nog mede, dat koenjit 

 inwendig wordt gebruikt als afvoerend middel bij het eind der men- 

 struatie, bij witten vloed en door kraamvrouwen: uitwendig, met 

 sirihkalk tot een papje gewreven, vindt zij toepassing als wondhee- 

 lend middel en tegen allerlei huiduitslag. Rumphius zegt dan ook, 

 dat curcuma, gewreven in water of in klapperolie, in dagelijksch 

 gebruik is bij de inlanders — het meest bij de vrouwen — om er na 

 het baden het lichaam mee te wrijven. Dergelijke zalven noemt men 

 gewoonlijk bobori, doch in de eigenlijke bobori (door hem uitvoerig 

 besproken), komt geen curcuma. Het inwrijven met koenir is thans 

 niet meer zoo algemeen als in R.'s tijd; De Bie (Inl. Landb. II, bl. 

 18) vermeldt alleen, dat men er bij inlandsche festiviteiten het 

 bovenlijf van den jubilaris mee insmeert. Door bij de ingrediënten 

 voor boreh geneesmiddelen te doen wendt men haar ook medicinaal 

 aan. Zoo vermeldt Rumphius, dat een met klapperolie toebereide 

 zalf van curcuma en banglé wordt gebruikt tegen gezwollen bcenen 

 om de zucht uit te trekken en dat men tegen koorts en verhitte lever 

 er tjêmpaka- en m£/a//-bloemen onder wrijft. Tegen schurft en huid. 



