CURCUMA. 551 



46/1351. uitslag voegt men er sap van zoete djëroeks bij. De door Rumph. 

 genoemde ingrediënten vindt men ook terug in twee eenvoudige 

 recepten voor smeersels tegen schurft en pemphigus in het Tijdschr. 

 v. Inl. Geneesk. 1893, bl. 73, waarvan klaarblijkelijk koenjit het 

 hoofdbestanddeel vormt. 



Omtrent de toepassing als kleurmiddel zegt Rumph., dat curcuma 

 wordt gebruikt om weefsels geel te verven, maar dat die verf te 

 vet is en daarom niet goed houdt. Het bad wordt bereid door de 

 fijn gewreven wortels in een schotel met water te doen en te laten 

 staan tot het zetmeel is bezonken. De resteerende tinctuur mengt 

 men dan met citroensap om aan de kleur vastheid te geven en legt 

 het te verven weefsel er in. Volgens Jasper & Pirngadie (Vlecht- 

 werk, bl. 77) wordt koenjitsap veelvuldig aangewend voor het geel 

 kleuren van vlechtmaterialen, als bamboe, pandan en méndong, 

 soms vermengd met een weinig kalk om een donkerder tint te ver- 

 krijgen. In Indihiang wordt de curcuma gestampt met stukken van 

 de hondjèplant (Nicolaia speciosa horan.). Elders mengt men koe- 

 nirsap onder de kunstmatige kleurstoffen bij het roodverven van 

 rotanvlechtmateriaal (Vlechtwerk, bl. 65). 



Rumphius verdeelt de tamme Curcuma in een groote en een kleine. 

 De kleine is zonder twijfel onze gewone koenjit, doch onzeker is of 

 de groote, waarvan het rhizoom scherper en minder vet en daarom 

 het best is om te verven, dient te worden beschouwd als een andere 

 vorm dan wel als een andere soort. Niet onopgemerkt mag blijven, 

 dat de op Java uit het wild ingezamelde planten steeds forscher, 

 sterker gekleurde rhizomen hadden dan de alom gecultiveerde koenjit. 



Gelijke onzekerheid bestaat omtrent de botanische herkomst van 

 de curcuma, safran des Indes, gelber Ingwer, Gelbwurzel, turmeric 

 van den handel, die in den regel wordt afgeleid van C. longa linn. 

 Het type daarvan is echter niet te identificeeren en door het bij- 

 voegen van synoniemen in zijn latere werken heeft Linnaeus zelf de 

 zaak nog verder gecompliceerd. Valeton ontving een turmeric uit 

 Ceylon, die bleek overeen te komen met de koenjit van Java en het 

 Maleische Schiereiland, doch die zending heeft geen bewijskracht 

 ten opzichte van het voornamelijk uit Eng.-Indië komende handels- 

 product, omdat daar onderscheid wordt gemaakt tusschen de voor 

 culinaire en de voor technische doeleinden gekweekte turmeric. 

 Deze laatste heeft een grooter, harder rhizoom, rijker aan kleurstof, 

 en wordt verdeeld in een aantal vormen, die door cultuur zouden 

 kunnen zijn verkregen. De turmeric van Cochin wordt gezegd af- 

 komstig te zijn van geheel andere soorten; omtrent het chineesche 

 product heb ik geen opgaven gevonden. 



Wat omtrent turmeric bekend is vindt men gerefereerd in Watt's 

 Dictionary of Economie Products of India en de nieuwere gegevens 

 zijn verwerkt in Ridley's Spices (bl. 422). De cultuur komt vrijwel 

 overeen met die van gember, doch turmeric stelt aan bodem en 

 grondbewerking niet zulke hooge eisenen als deze. Soms laat men in 

 Eng.-Indië de planten overjarig worden, waardoor men een beter 

 product meent te verkrijgen. De meest algemeene bereidingswijze 

 schijnt te zijn, dat de rhizomen op grootte worden gesorteerd, goed 

 gereinigd en daarna 2 a 3 uren gekookt (de groote langer dan de 

 kleine) in water, waaraan wat koemest en tamarinde-bladeren zijn 



