CURCUMA. 553 



aluin, tot de vereischte consistentie is verkregen. Te Batavia 

 werd mij bevestigd, dat geraspte tëmoe giring onder bëdak wordt 

 gemengd en verder medegedeeld, dat zij een ingrediënt is van de 

 djamoè pënganten, een drank die aan bruiden wordt gegeven quasi 

 om haar de kracht te verleenen de opwindende feestelijkheden 

 van het huwelijk te doorstaan. 



Rumphius (V, bl. 169) beschrijft Zeru mbed giring niet 

 enkele regels; hij verklaart, dat tëmoe giring, door sommige baliërs ook 

 tëmoe poli genoemd (onder gelijken naam werd deze soort ontvangen 

 van Rembang, doch Van Zijp zegt, dat de kleur van hei rhizoom 

 wel eens aanleiding geeft tot verwisselen met C. Mangga, zoodat 

 ook onder de door R. geraadpleegde baliërs enkelen die vergissing 

 kunnen hebben begaan), te bitter is om te eten, maar geschikt voor 

 djamoe en bobori. !n Midden-Java wordt er wel zetmeel uit gemaakt. 



In het Museum: Rhizoom, zetmeel. 



16/1351. Curcuma Mangga val. & v. zyp. 



Volksnamen. Mal.: Tëmoe lalab (vuig.), T. mangga — Soend.: 

 Konèng djoho, K. lalab. K. pare — Jav.: ? Kóëtiir poetih, 



Tëmoe badjangan, T. poetih, T. poli — Mad.: Tëmo pao. 



Hoewel jonge wortelstokken van tëmoe mangga dagelijks op de 

 pasars verkrijgbaar zijn om als lalab te worden gegeten, is omtrent 

 de cultuur van dit gewas niets bekend. Het wordt echter aange- 

 plant; de wild groeiende vorm ervan is niet met zekerheid bekend. 

 Vordennan (Geneesmiddelen II, No. 287) zegt terecht, dat deze 

 soort meestal voor culinaire doeleinden dient en slechts door enkele 

 doekoens medicinaal wordt aangewend. Dat medicinaal gebruik zou 

 volgens Mevr. Kloppenburg, die echter spreekt van een boschkruid, 

 bestaan in dagelijks kauwen om de baarmoeder te doen krimpen. 

 Het uit den hoofdwortel bereide zetmeel wordt, als dat van andere 

 tëmoesoorten, door haar aanbevolen bij buikziekte. 



Rumphius (V, bl. 169) zegt, dat Zeru mbed manga (waar- 

 van hij niet veel meer vermeldt dan den naam alleen) met peper 

 en ajuin wordt gegeven tegen buikpijn en een opgezetten buik. Van 

 Zeru m bed albu m. de badoer der balineezen maar niet van 

 de Javanen, deelt hij ter zelfder plaatse mede, dat het rhizoom in 

 djamoe's wordt gebruikt en dat het weinig en laf zetmeel geeft, 

 doch het beste is om rauw te eten. Dit laatste bericht noopte mij 

 aanvankelijk daarin C. Mangga te zien, die op Java voor zoover 

 bekend de eenige is welke rauw wordt gegeten, doch bij nader in- 

 zien kwam het mij toch meer waarschijnlijk voor, dat Zerumbed 

 album geïdentificeerd zal moeten worden met een nog niet duidelijk 

 onderscheiden soort of vorm, die punten van overeenkomst bezit 

 zoowel met C. Mangga als met C. Zeodaria en veelal op Java ,, witte 

 tëmoe" heet. 



In het Museum: Rhizoom. 



40/ 1351. Curcuma petiolata roxb. 



Volksnamen. Mal. Batav.: Tëmoe poetri. 



Tamelijk zeldzaam komt te Batavia op de pasars een tëmoe voor 



met vrij sterken, aangenamen geur naar pepermunt-olie, die door 



kenners, waarschijnlijk wegens het groote aantal waterige wortel- 



knollen, de echte tëmoe poetri wordt ^genoemd (wel te onderscheiden 



