554 



ZINGIBERACEAE. 



46/1351. 



van Kaempferia rotunda), terwijl anderen haar aanduiden als 

 têmoe goes. Het is een betrekkelijk kostbare soort, die naar men 

 mij mededeelde wordt gebruikt om de werking van andere medica- 

 menten te versterken. 



Rumphius (V, bl. 165) beschrijft een plant die beantwoordt aan 

 C. petiolata onder den naam Curcuma agrestis met de volgende 

 inlandsche namen: Mal.: koening oetan of k. tëmoe — Jav.: tëmoe 

 badoer — Bal.: tëmoe tilling (laatste naam niet specifiek voor deze 

 soort alleen). Zij groeit, recht wild zijnde, in vlakke velden, in het 

 droge sagobosch en onder bamboestoelen waar 't wat vochtig is. 

 De wortel is weinig — in 2 of 3 knobbels — verdeeld; geen duide- 

 lijke teenen makend. Van buiten is hij grauw-stroogeel, van binnen 

 bleek met een geel hart, bijna zonder reuk ; de smaak is bitterachtig 

 als bij lëmpoejang. Deze wilde curcuma heeft gering gebruik, nóch 

 tot verven, nóch in den kost. Alleen mengen de baliërs haar somtijds 

 onder eenige medicijnen ; de Javanen gebruiken haar niet in zalf 

 of boréh, omdat zij op de huid eenigszins jeukt. Dit is misschien de 

 wilde vorm, die één enkele maal ook in Semarang is gevonden. 



In het Museum: Rhizoom. 



Curcuma purpurascens bl. 



Volksnamen. Soend.: Konèng pinggang of K. tinggang — Jav.: 

 Tëmoe tis. 



Als tëmoe tis worden verschillende, elkaar sterk gelijkende on- 

 deraardsche deelen van Curcuma-soorten verkocht. In West-Java 

 verkrijgt men onder dien naam in den regel de rhizomen van de 

 daar en in Midden-Java in het wild groeiende en gecultiveerde C. pur- 

 purascens bl., doch insgelijks, en ook elders op Java wel, die van 

 de over het geheele eiland verbreide, eveneens wild groeiend voor- 

 komende C. colorata val. of van C. viridiflora roxb. In Diogja is 

 blénjéh of glénjéh een vaste naam voor C. purpurascens : in Solo 

 geldt deze laatste naam evenwel voor C. soloensis val. Zeer waar- 

 schijnlijk komen zij alle in gebruik overeen. Rumph. (V, bl. 169) 

 vermeldt den naam tis voor zijn Z e r u m b e d f r i g i d u m , 

 waarvan de identiteit uit de beschrijving niet is vast te stellen, 

 en zegt er het volgende van : Het rhizoom, gewreven met koriander, 

 daarvan de helft ingeslikt en de andere helft op keel en borst ge- 

 meerd, geneest hoest. Gewreven met adas-poelasari en gebrande 

 ajuin wordt het ingenomen tegen koorts en als bobori gebruikt voor 

 pas geboren kinderen. Tëmoe tis werkt verkoelend en daarom wordt 

 bij koorts het lichaam er mede bestreken (R.). De Bic(Inl. Landb. 

 II, bl. 18) geeft voor tëmoe tis hetzelfde gebruik op als voor tëmoe 

 giring (C. Heyneana) en dit werd mij te Batavia bevestigd door de 

 mededeeling, dat tëmoe tis wordt gestampt, in een blad verwarmd 

 en dan na eenigszins te zijn afgekoeld om wonden, puisten en schurf- 

 tige plekken wordt gelegd. Rumph. vermeldt, dat de moederknol 

 van tëmoe tis bruikbaar zetmeel geeft ; in Midden-Java (Djogja) 

 wordt inderdaad tëmoe glénjéh voor de bereiding daarvan gebruikt. 



In het Museum: Rhizomen, zetmeel. 



Curcuma soloensis val. 

 Volksnamen. Jav.: Tëmoe blénjéh, T. glénjéh. 

 Kruid, te Buitenzorg ongeveer 1.75 M. hoog, met een forsch wor- 



