556 ZINGIBERACEAE. 



waardoor de stuwing vermindert. Bij andere leveraandoeningen 

 heeft dit middel weinig effect. De wijze van toepassen is tweeërlei: 

 61 men neemt 25 gram in schijfjes gesneden wortel in een afkooksel 

 van 500 gram water, tot 300 gram verkookt, óf men drinkt liet sap 

 dat door raspen der versche worteldeelen en opvolgend filtreeren 

 verkregen wordt. De laatste wijze acht hij verkieslijk. Het afkook- 

 sel wordt in den loop van den dag slokjesgewijs opgebruikt, het 

 uitgeperste sap ter hoeveelheid van een wijnglas 's morgens in eens 

 ingenomen, al of niet gemengd met een theelepel kètjap. Men late 

 echter het sap eenigen tijd staan om het zetmeel gelegenheid tot 

 bezinken te geven. Mevr. Kloppenburg beveelt aan den hoofdknol 

 te poffen en te raspen, het raspsel in een doekje uit te wringen en 

 van het sap, vermengd met citroensap, na bezinken dagelijks een 

 portglas vol te drinken. In Holland wordt de moederknol gedroogd 

 verkocht als middel tegen galsteen (Bulletin No. 50 Kol. Museum, 

 bl. 182) en Bulletin No. 28, bl. 107 vermeldt nog het volgende : 

 Men kan zonder verlies der werkzaamheid den wortel, in schijfjes 

 gesneden, drogen en aldus naar Europa vervoeren ; voor het gebruik 

 worden de schijfjes geraspt en als thee getrokken. Naar wij ver- 

 nemen wordt deze medicijn ook aangewend als' een droog extract, 

 dat bitter-aromatisch smaakt en intens geel kleurt. 

 ki. irmidde'. Als kleurmiddel wordt deze soort volgens Jasper & Pirngadie 



(Vlechtwerk, bl. 77) gebruikt o. a. op Madoera; pandanreepen, die 

 men geel wenscht te verven worden daar gekookt met een aftreksel van 

 tëmo labak gemengd met sap van den bast van Garcinia dulcis 

 kurz, en aluin, citroensap of tamarinde als fixeermiddel. Van het 

 kleurend vermogen van tëmoe lawak wordt ook elders algemeen 

 partij getrokken. 



//; het Museum: Rhizoom, zetmeel. 



46/i35i. Curcuma Zeodaria rosc. 



Volksnamen. Mal. Batav.: Tëmoe poetih. 

 Kruid, ongeveer 2 M. hoog; de wortelstok is wit met lichtgeel 

 hart en wordt overigens gekenmerkt door groote bitterheid. Het is 

 wild groeiend gevonden op Sumatra (G. Dempo) en in de djatibos- 

 schen van Oost-Java, terwijl het volgens Blume in West-Java alge- 

 meen moet zijn. Als medicinaal gewas wordt het door Vorderman 

 (Geneesmiddelen II) evenwel alleen vermeld van Batavia en ook ik 

 heb het slechts van daar ontvangen; zelfs te Buitenzorg, waar de 

 aan haar bitterheid gemakkelijk te herkennen C. Zeodaria veelvul- 

 dig wordt, gekweekt, krijgt men vaak als koneng bodas reeds een an- 

 dere soort en elders is dat regel: de identiteit van de soort(en), op 

 het overig deel van Java aangeduid als „witte temoe" is echter 

 onzeker (zie onder C. Mangga). Te Batavia werd mij van betrouw- 

 bare zijde medegedeeld, dat de bittere temoe poetih een der hoofd- 

 bestanddeelen vormt van een drank, die gegeven wordt om de 

 kraamzuivering te bevorderen. 

 In het Museum'. Rhizoom. 



46/1352. Globba ? atrosanguinea r. & B. 



Volksnamen. Mal. Palemb.: Soesoê përada. 



Opgericht kruid, tot 0.65 M. hoog, algemeen in het wild groeiend 



