558 Z ING IBERACEAE — CANNACEAE. 



— Toradja: Katimba — Mak.: Katimbang, Tampoeng tawara 



— Saleyer: Tapoeng tawara — Boeg.: Tëpoe tawa, T. tëpoeng 



— Alf. Ceram: Moeri-moeri (Loehoe), Tebe poesa (Hoeamoe- 

 hal) — Alf. Amb.: Tthoe lopoe — Tern.: Oega-oega. 



De echte, wilde wenteltrapsplant beschrijft Rumphius (VI, bl. 143) 

 onder den naam Herba spiraüs laevis als een op vochtige, 

 licht beschaduwde plaatsen groeiende heester niet in den regel 

 lichtgroene, gelede, gladde stengels, niet meer dan een vinger dik 

 doch 6 a 8 voet lang, van buiten vrij hard, inwendig voos en van 

 boven kruidachtig. Hoewel de houtlaag dun is zijn de ondereinden, 

 en de oude stengels in hun geheel, zoo hard, dat men ze nauwelijks 

 kan doorkappen. Die stengels zijn bekleed met een velletje, aan den 

 buitenkant ruig en aan de binnenzijde glad en glimmend als zilver. 

 De eveneens in het wild voorkomende, maar meer in de hoven 

 onder hoog opgaande gewassen geplant wordende vorm met behaar- 

 de bladeren draagt bij hem den naam Herba s p i r a 1 i s h i r- 

 s u t a. Het rhizoom is wat dikker en weeker dan dat van Alpinia 

 Galanga, zonder de minste scherpte, maar met een geur — indien 

 men het kneust of wrijft — als gist. De stengels, korter dan die van 

 den voorgaanden vorm, zijn van beneden lichtgroen, van boven 

 roodachtig, overigens gelijk aan die van den anderen. 



Rhizoom. Mevr. Kloppenburg vermeldt, dat de Javanen het rhizoóm van 



pontjang pantjing tegen syphilis aanwenden. Filet (No. 3427) geeft 

 o.m. op, dat men het gebruikt als kraamzuiverend middel. De Clercq 

 (No. 891) kwalificeert den wortel als een beroemd geneesmiddel 

 (wat mij zeer overdreven voorkomt) en zegt, dat kleine giften van 

 het sap (uit het rhizoom?) purgeerend werken. Rumphius verklaart, 

 dat patjing een verkoelende kracht en eenigszins zweetdrijvende 

 eigenschappen bezit. De harde houtlaag, op een steen met water 



stengel. gewreven en ingenomen, is zeer goed in heete koortsen. De jonge 



stengels, of beter nog het waterige merg van de oude, zijn volgens 

 hem een toegeëigend middel tegen iepende of verhitte en stekende 

 oogen; het uitgeperste sap wordt ingedruppeld en op de leden ge- 

 smeerd. Veel wordt dit toegepast bij poklijders om te voorkomen, 

 dat de oogen worden aangedaan. Men geeft den patiënt dit sap met 

 water verdund ook te drinken om te verkoelen en de pokken gemak- 

 kelijk te doen doorkomen. Een pap van de jonge stengels en blade- 

 ren, een nacht in den dauw gezet, is een goed haarwaschmiddel, het- 

 welk niet alleen het uitvallen van het haar belet, maar ook ander 

 doet groeien. Men smeert die pap ook we! op kale plekken en wascht 

 ze na een paar uur met rivierwater af. Het velletje hetwelk als een 

 scheede het ondereind der stelen omgeeft, vooral van den eersten 

 vorm, gebruiken mannen en vrouwen van gemengden bloede als 

 wikkelblad voor strootjes, dewijl het bij het verbranden volmaakt 

 reukloos is; die velletjes worden van buiten geschraapt tot zij zoo 

 glad zijn als papier en dan omgekeerd. De jonge malsche spruiten en 

 bladeren, gekookt met klappermelk, geven een goede sajoer (R.). 



vormen. Herba spiralis laevis wordt in Scliumann's monographie der Zingi- 



beraceae vermeld als Costus speciosus smith var. glabra. Dr 

 Valeton deelde mij echter mede — de opsomming in Buil. du Jardin 

 Botanique I (1920), b!. 325 maakt het evenwel waarschijnlijk, dat 

 hij sindsdien van zienswijze is veranderd — dat R. 's plant, welke 



