I)_» 



elders had aangetroffen; ook de omstreken beloofden niet veel, 

 daar die tot op verren afstand allen in kuituur of reeds weder 

 verlaten waren, zoodat er bijna niets was als koesoe-koesoe- vel- 

 den — *Alang-almg^ velden" — bloekar of jong hout en bamboebos- 

 schen. De bloekar' s worden, even als elders, van tijd tol tijd weder 

 in kuituur gebracht, doch de koesoe-koesoe-\e\<\en worden af- 

 geschreven, daar het te veel moeite kost om die weder uit 

 te roeien. Het ware wenschelijk om ook hier, even als op 

 Java, de Lanlana's in te voeren , om de koesoe-koesoe te helpen 

 verdringen en den bodem te verbeteren. Dit bederf der gron- 

 den voor kuituren , door de Koesoe-koesoe , bestaat over het ge- 

 heele eiland, zooals men uit zee gezien reeds kan ontwaren. 

 De rijstkultuur zou dientengevolge ook reeds zijn achteruitge- 

 gaan. Sawahs bestaan er niet en «Urwalder" komen in hel 

 binnenland slechts spaarzaam meer voor. 



Rijst is hier een der hoofdproducten , verder kalapa-olie, bijen- 

 was, tikar's of slaapmatten, drooge visch, dendeng mendjangan, 

 milde of djagong , aardvruchten en eetbare vogelnestjes van Poeloe- 

 Limauw. 



Er worden hier ook groote prauwen, zoo voor Ambon als 

 voor Temateh gebouwd, ook sloelen, tafels en andere voorwer- 

 pen voor huiselijk gebruik vervaardigd, en zeer net afgewerkt. 



18 Julij. De Anjer lichtte reeds des voormiddags 6 uur het 

 anker om de reis naar Manado te vervolgen. 



Te Ambon vermeende men dat het hier op Soela-bèsi, thans 

 droge tijd was, doch het was hier al even regenachtig en 

 winderig als daar, en de zee was builen de baai zoo onstuimig, 

 dat er aan geen bevaren der kusten te denken viel. 



Des namiddags 5 uur maakten wij met den Salahahan eene 

 wandeling van een paar palen langs het strand, noordelijk van 

 het fort. Tot op een paal afstand liep bet pad nog door eene 

 schraal bewoonde streek, waar enkele hutten van bamboe en 

 kalapatuineu voorkwamen; de erven of tuintjes waren meestal 

 met bamboe paggers legen de wilde varkens, die hier tol in 

 de bewoonde streken doordringen, omheind. Verder werden 



