15 



staat het echter anders, want zij bezitten het ver- 

 mogen de levende plantencel te dooden; de cellen, 

 die een kurkhuid hadden moeten vormen, worden 

 gedood, vóórdat zij dit tot stand kunnen brengen 

 en uit de afgestorven protoplasten diffundeert de 

 inhoud, die den bakteriën verder tot voedsel ver- 

 strekt, hun vermeerdering mogelijk maakt en hen 

 in staat stelt hun vernielingswerk voort te zetten. 

 Zoo althans is de gang van zaken, wanneer de 

 parasiet zijn doel bereikt en overwinnaar is in zijn 

 strijd met den hospes. Anders is het, als zijn gast- 

 heer hem is vóór geweest en een voldoende kurkhuid 

 heeft kunnen vormen vóórdat de bakteriën de des- 

 betreffende cellen gedood hebben, of wanneer inder- 

 daad de inhoud van het plantenweefsel ongeschikt 

 was als voedsel voor den parasiet (b.v. door het 

 bezit van antiseptisch-werkende stoffen), of ook 

 wanneer de plant kon resisteeren tegen de doodende 

 stoffen, die de mikroben secerneeren. ^) 



komen ; in alle geval is nog nooit met nauwkeurigheid geconstateerd, dat 

 mikroben in de levende plantencel drongen. Wel vindt men hier en daar 

 vermeld (b.v. door Prillieux en Delacroix bij hun onderzoek over het 

 stengelgangreen), dat de bakteriën zich in de cellen bevonden, maar waar 

 dit slechts terloops wordt gezegd en de auteurs zich blijkbaar geen reken- 

 schap gegeven hebben, dat een dergelijk optreden der parasieten iets onge- 

 woons zou zijn, is men geneigd te vermoeden, dat het feit niet met zeker- 

 heid is geconstateerd, te meer omdat het soms moeielijk is uit te maken, 

 of de mikroben zich in de cel of buiten tegen den wand aan bevinden. 



^) Door welke middelen de parasitische bakteriën de plantencellen 

 dooden, is slechts in enkele gevallen nagegaan. Daar waar dit is geschied, 

 bleek het, dat zij een doodende stof produceeren, hetzij een toxine (zooals 

 ik bij Bacillus omnivorus, B. vulgatus en B. subtilis kon aantoonen) hetzij 

 een product van anderen aard (Potter meent dat Ps. destructans, de 

 oorzaak der raaprotting, oxaalzuur voortbrengt en hiermee de plant doodt). 



