17 



gewassen ligt het optimum van groei zeker lager. 

 Een hooge temperatuur is dus in het voordeel der 

 bakteriën en zoo zien wij dan ook vele rottings- 

 ziekten bij hooge temperatuur sneller verloopen (zie 

 b. V. de infectieproeven met de beide Iris-parasieten 

 Ps. Iridis en B. omnivorus in Hoofdstuk II van het 

 Tweede Gedeelte) ; bij een lagere temperatuur kan 

 het de plant dan soms nog gelukken een kurkhuid 

 te vormen, voordat de parasiet de cellen, die hier- 

 voor aangewezen zijn, gedood heeft. Het zou echter 

 ook mogelijk zijn, dat een andere verklaring van 

 dit feit de ware was, n.1. deze, dat de hoogere tem- 

 peratuur dichter bij het optimum ^) der toxine- 

 werking lag en daardoor de werkzaamheid van 

 den parasiet bevorderde. Een vochtige omgeving 

 is den bakteriën steeds gunstig; ook dit blijkt 

 bij de rottingsziekten (b.v. bij de zwartbeenig- 

 heid der aardappelplanten, die zich op vochtige 

 landen meer vertoont dan op droge) 2). Aan den 

 anderen kant zou het ook niet onwaarschijnlijk zijn, 

 dat droge tijden, waarin veel opgewaaid stof op 

 de planten terecht komt, gunstig zijn voor het tot 

 stand komen van die bakterieele ziekten, bij welke 

 de besmetting door luchtinfectie plaats vindt (geel- 

 ziek, zwartvervigheid der kool). 



Over de omstandigheden, die de vatbaarheid der 



1) Zie ook Hoofdstuk I en II van het Tweede Gedeelte, waar de toxinen 

 van B. subtilis en van B. omnivorus besproken zijn. 



2) Ook de seringenziekte schijnt op vochtige plaatsen gemakkelijker tot 

 stand te komen; misschien moet ook het totaal ontbreken dezer ziekte in 

 1901 aan de droogte van dien zomer toegeschreven worden. 



2 



