lOI 



Variabiliteit der bakterie. 



De vele malen, dat ik op de bovenbeschreven 

 wijze B. sub til is uit aarde geïsoleerd heb, kwam 

 steeds dezelfde vorm voor den dag: variabiliteit 

 was er tusschen de verkregen culturen uitwendig 

 niet te zien. Wel bleek het, dat zij alle, bij voort- 

 gezette cultuur op kunstmatigen voedingsbodem, 

 op dezelfde wijze aan het varieeren gingen. 



Wanneer men n.1. van een colonie een streepcul- 

 tuur aanlegt op moutagar ') dan ziet men gewoonlijk 

 reeds na een dag of twee, drie uit de melkwitte of 

 dof-gele, ondoorzichtige cultuurstreep op bepaalde 

 punten helder-doorzichtige uitgroeiingen ontstaan, 

 die sneller groeien dan de omgeving en dus weldra 

 als doorzichtige sectoren buiten de eigenlijke streep- 

 cultuur zijn uitgegroeid. Het materiaal, waaruit 

 deze gedeelten bestaan, bleek sporenvrij te zijn, 

 in tegenstelling met de ondoorzichtige omgeving, 

 die na eenige dagen cultuur grootendeels uit sporen 

 bestaat. Overenting met materiaal uit die sectoren 

 leverde culturen, die sporenvrij bleven en zoo laat 

 zich op deze wijze gemakkelijk de »asporogene 

 variant* van B. sub til is isoleeren. 2) Deze 

 variant schijnt volkomen sporenvrij, wanneer men 

 mikroskopisch nagaat of er ook sporen te vinden 



1) Moutagar is voor de beide soorten een uitstekende voedingsbodem. Wij 

 bereiden haar volgens het volgende recept. Ongehopte wort wordt verdund 

 met water, totdat de saccharometer van Brix lo aanwijst ; o,i pCt asparagine 

 en 0.15 pCt pepton wordt toegevoegd en in het aldus verkregen >moutextract< 

 1.5 pCt agar opgelost. 



*) Zie over variabiliteit bij mikroben : Beyerinck. Versl. Kon. Acad. Wetensch. 

 Amsterdam, 27 Oct. 1900 (ref. Centr. f. Bakt. 2e Abth VII pag. 363). 



