I07 



men aardappelen in een mortier fijnwrijft, ziet men 

 eerst een roode kleur ontstaan, die weldra overgaat 

 in een donkere en door toevoeging van alcali kan 

 de donkere verkleuring nog versterkt worden. Dat 

 bij de door B. subtilis veroorzaakte rotting de 

 zwarte kleur zoo intens is, zal dan ook wel voor 

 een deel moeten toegeschreven worden aan het 

 geproduceerde alcali, dat vrij groot is : sap van de 

 verrotte aardappels gaven een titer van — 3-3 °/o n. 

 Onderzoekt men een weefsel, dat door B. subtilis 

 aan het rotten is gebracht, dan blijkt het, dat door 

 de bakteriën op vrij verren afstand een doodende 

 werking wordt uitgeoefend : het eerste stadium der 

 rotting bestaat in een afsterven der protoplasten en 

 op de voet wordt dit gevolgd door een losraken 

 der cellen; de middenlamel wordt opgelost, waar- 

 schijnlijk door een door de bakteriën geproduceerde 

 pectinase. In een rottenden aardappel is dit goed 

 waar te nemen, wanneer men het gedeelte onder- 

 zoekt, dat het laatst is aangetast, dus het verst 

 van de plaats van infectie verwijderd is. Dan blijkt 

 tevens dat de parasieten zelf nog niet op die plaats 

 aanwezig zijn. Deze verschijnen eerst later om zich 

 te voeden met de stoffen, die uit de doode cellen 

 door den wand heen diffundeeren. Zij dringen n.1. 

 niet in de cellen; de cellulose wordt niet aangetast. 



De verkleuring treedt echter niet in, wanneer men een deel van het witte 

 poeder eerst met wat water gemengd en dit mengsel even op lOO " verhit 

 heeft en daarna de tyrosine toevoegt. 



De verkleuring komt dus tot stand door de samenwerking van drie stoffen, 

 1°. een stof, die door kookhitte vernietigd wordt, 2«. tyrosine, 3°. zuurstof. 



