I09 



niet verminderd was. Toevoeging van alcohol in de 

 verhouding 2 : i deed een dik neerslag ontstaan, 

 dat door voorzichtig afschenken der bovenstaande 

 vloeistof en daarna voorzichtige droging in den 

 thermostaat tot een droog poeder kon gewreven 

 worden '), Ook dit poeder werkt zeer toxisch ^ een 

 zeer geringe hoeveelheid deed binnen 24 uur een 

 groot stuk weefsel afsterven. 



B. subtilis produceert dus een echte toxine, 

 die door verhitting tot 100 ° vernietigd en door alcohol 

 neergeslagen wordt. De werking van de toxine is 

 afhankelijk van de temperatuur; bij 30 ° is de werking 

 minder sterk dan bij 37°; en bij 23 ° is zij nauwelijks 

 meer waarneembaar. 



Nog op andere wijze kon aangetoond worden, dat 

 door de bakterie een vergift geproduceerd wordt: 

 de omslachtige weg van het filtreeren door een 

 bougie werd hierbij vermeden, door de bakterieele 

 excreten te laten diffundeeren door de agar, waarop 

 de cultuur plaats vond. Op moutagar, uitgegoten in 

 niet te dikke laag in een Petri-schaal, werden n.1. 

 korte cultuurstrepen getrokken en na 24 uur cultuur 

 bij 37 ° werden de stukjes agar, met de streep- 

 culturen er op, uitgesneden en in hun geheel op 

 versche, steriele aardappelschijven gelegd, die weer 

 in den thermostaat van 37 "^ geplaatst werden. 



Na een dag was de werking zichtbaar. Juist onder 



') Bij deze bewerking dient natuurlijk zorg gedragen te worden, dat vol- 

 komen steriel gewerkt wordt. Licht vallen anders sporen van B. subtilis 

 of B. vulgatus in het poeder en doen dan later op de plantendeelen 

 een vegetatie ontstaan, die maakt, dat al het werk weer moet overgedaan 

 worden. 



