IIO 



de cultuurstreep was een oppervlakkige laag van 

 het aardappelweefsel gedood en in een zwarte brei 

 overgegaan: de door B. subtilis op moutagar 

 geproduceerde toxine was dus door de agar heen 

 gediffundeerd en had haar werking op den aardappel 

 uitgeoefend. Deze methode geeft ons tevens een 

 gemakkelijk middel aan de hand om na te gaan, 

 bij welke voedingscondities door een virulente bakterie 

 haar toxine geproduceerd wordt: in de 1^2% agar 

 worden de te onderzoeken voedingsstoffen opgelost, 

 op dezen cultuurbodem worden korte strepen ge- 

 trokken van de te onderzoeken bakterie en na 24 uur 

 worden de stukjes agar met de cultuur op het 

 plantendeel gelegd. Zoo onderzocht ik de toxine- 

 productie van B. s u b t i 1 i s, gecultiveerd op moutagar, 

 op vleeschagar en op duinwater + 0.025 °/o K2HPO4 + 

 1.5 % agar, waaraan resp. was toegevoegd: 3 Vo 

 saccharose -h i % pepton, 3 % saccharose + 0.25 % 

 asparagine, 3 % saccharose -|- o.i % ammonium 

 sulfaat en 3 % saccharose + o.i % kalisalpeter. 

 Op al deze voedingsbodems was de groei zeer weel- 

 derig, doch de toxische werking bleek zeer verschil- 

 lend: van de culturen op saccharose- ammonium- 

 sulfaat- en saccharose-kalisalpeter-agar was geen 

 toxische werking te bespeuren, terwijl deze bij de 

 culturen op moutagar en vleeschagar zeer sterk, bij 

 die op saccharose-pepton-agar minder sterk, bij die 

 op saccharose-asparagine-agar nog zwakker, ofschoon 

 toch nog zeer duidelijk waarneembaar, was. 



