129 



gefiltreerd en de werking van het gekookte en 

 ongekookte filtraat ditmaal op aardappel en kool- 

 raap onderzocht. De resultaten waren weer dezelfde ; 

 de niet verhitte vloeistof had een zwakke toxische wer- 

 king uitgeoefend, de verhitte was werkeloos gebleven. 



Scheen het dus bewezen, dat inderdaad door de 

 bakterie een toxine werd geproduceerd, zoo was 

 toch de zwakke werkzaamheid van het bougiefiltraat 

 opvallend, daar de bakterie zelf zulk sterk toxische 

 eigenschappen vertoonde, en het lag voor de hand 

 te vermoeden, dat bij het filtreeren de toxine groo- 

 tendeels was achtergebleven. Ik beproefde daarom 

 met een paar andere methoden de bakteriën zelf te 

 dooden, zonder hun toxine te vernietigen. Twee 

 stoffen schenen mij hiervoor aangewezen: alcohol 

 en chloroform. 



Het precipiteeren van de toxine door middel van 

 alcohol geschiedde op de volgende wijze. Aan het 

 sap, geperst uit aardappelen, die door B. omnivorus 

 geheel tot rotting waren gebracht, werd in wijde 

 reageerbuizen alcohol (98 °/o) toegevoegd in de ver- 

 houding 2:1. Gedurende i V2 — 2V2 uur liet ik het 

 mengsel staan ; in dien tijd verzamelde zich op den 

 bodem een vlokkig precipitaat. Dan werd de heldere 

 vloeistof voorzichtig afgeschonken en de alcohol die 

 nog achter was gebleven door zachte verwarming 

 op een waterbad uitgedreven (ik sloot aanvankelijk 

 hierbij de buis met een zeer losse wattenprop af; 

 deze maatregel kan echter gerust nagelaten worden, 

 het drogen geschiedt dan sneller en indien er al 

 een enkele saprophytische bakterie uit de lucht in de 



