133 



nemen van een zwarte of grijze kleur. Veel geringer 

 was de werking der culturen op pepton-sacharose- 

 en asparagine-saccharose-agar ; slechts een zwak 

 toxische werking was op aardappel en bloemkool te 

 bespeuren. Telkens werd nagegaan of geen bakteriën- 

 groei op de planten was ontstaan, hetzij door groeiing 

 over of dóór de agar, maar dit bleek nooit het 

 geval te zijn geweest en de doodende werking moest 

 dus alleen toegeschreven worden aan de, door de 

 agar heen gediffundeerde, toxine. 



Resumeerende kunnen wij dus zeggen, dat B. omni- 

 vorus een toxine produceert, die door koken on- 

 middellijk en door inwerking van chloroform vrij 

 snel vernietigd en door alcohol neergeslagen wordt, 

 terwijl een zeer korte inwerking van chloroform of 

 een behandeling met alcohol in staat is, de bakteriën 

 te dooden zonder de toxine geheel te vernietigen; 

 door een bougie-filter laat de toxine zich niet of in 

 zeer geringe mate heen persen ^ op levende planten- 

 deelen, op mout- of vleeschagar, in bouillon wordt 

 in sterke mate, op pepton-saccharose-agar of aspara- 

 gine-saccharose-agar in veel geringere mate toxine 

 geproduceerd. 



In Hoofdstuk V § § 3 en 4 geef ik van de beide 

 bakteriesoorten een beschrijving. 



